تحلیل انتقادی گفتمان پیام‌های انتخاباتی علی لاریجانی بر اساس مدل فرکلاف

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/scm.2025.538691.1933
چکیده

کارزار انتخاباتی یکی از مهم‌ترین عرصه‌های حضور سیاسی برای هر سیاستمدار است؛ جایی که تلاش می‌شود سنجیده‌ترین و مطلوب‌ترین تصویر از خود ارائه شود. این مقاله با اتکا به رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف و مدل سه‌سطحی او (توصیف، تفسیر، تبیین)، به تحلیل دو پیام کلیدی علی لاریجانی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ می‌پردازد: پیام اعلام حضور و پیام انصراف پس از ردصلاحیت توسط شورای نگهبان. با توجه به جایگاه رسانه‌ای، تقنینی و نظری لاریجانی و نقش او در ساخت قدرت جمهوری اسلامی، این پیام‌ها متونی ایدئولوژیک و گفتمانی تلقی می‌شوند. مقاله نشان می‌دهد زبان به‌کاررفته در این پیام‌ها بازتابی از مناسبات قدرت، ایدئولوژی رسمی و راهبردهای بازتعریف جایگاه سیاسی است. لاریجانی در پیام ورود، با ایجاز، استعاره و رازآلودگی، چهره‌ای مردم‌محور و مدرن ترسیم می‌کند؛ در حالی‌که پیام انصراف، رسمی‌تر، صریح‌تر و حاوی اعتراضی تلویحی به روند ردصلاحیت است، هرچند همچنان در چارچوب نظام و با زبان مؤدبانه بیان می‌شود. در نهایت، این دو پیام مکمل یکدیگرند و تلاشی برای مدیریت تصویر سیاسی، حفظ مشروعیت عمومی و تعامل کم‌هزینه با قدرت محسوب می‌شوند.