فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از آثار ماندگار و کاربردی در پژوهش‌های معاصر شعر فارسی، فرهنگ‌ سخنوران است که به کوشش عبدالرسول خیّامپور در دو جلد تدوین یافته است. مؤلّف در این اثر، فهرستی از تخلّصِ شاعران فارسی‌زبان را بر اساس حروفِ الفبا ترتیب داده است که پژوهش‌گر می‌تواند با مراجعه به تخلّص شاعر مورد نظر خود، منابعی را درباره­ی آن سراینده شناسایی کند. این فرهنگ با همه­ی ارج و اهمیّتی که دارد، مانندِ هر اثر بزرگ دیگر، خالی از ایراد و اشکال نیست و گویا تاکنون توجّه ناقدان و صاحب‎نظران را به خود جلب نکرده است. مقاله­ی حاضر می‌کوشد به‌اختصار، تعدادی از همین مشکلات و چالش‌ها را که خواننده در استفاده از فرهنگ سخنوران با آن‌ها مواجه می‌شود، با دیگر پژوهش‌گران در میان بگذارد. از عمده ایرادهای این اثر، ایجادِ دو یا چند مدخل برای یک شاعر است. همین امر سبب می‌شود که خواننده هنگام رجوع به یک مدخل، از دیگر مدخل‌ها و اطّلاعاتی که در ذیلِ آن‌ها آمده است، بازبماند. به همین منظور، در این یادداشت ابتدا مقدّمه‌ای در معرّفی فرهنگ سخنوران و شیوه­ی نگارش آن خواهد آمد. در ادامه، خواننده با برجسته‌ترین علّت‌هایی که باعث شده در این فرهنگ برای بعضی شعرا، دو یا چند مدخل ایجاد شود، آشنا خواهد شد و درمی‌یابد که مؤلّف گاه برای یک شاعر، هم با نام و هم با تخلّص، مدخل ایجاد کرده است؛ چنان‌که در مواردی، هم با شهرت و هم با اسم. گاه تصحیف موجب دو یا چندگانه‌خوانی شده است. در مواردی مؤلّف خود القابی را برای یک شاعر برساخته و دو یا چند مدخل در نظر گرفته است. بعضی از سرایندگانِ بدون تخلّص، با دو نسبت، مدخل شده‌اند. در جاهایی نیز، دو تخلّصِ کاملاً مشابه، و به صورت متوالی، برای یک شاعر مدخل شده است.