تحلیل بلاغی شعر فارسی بر اساس خوانشی شناختی از زمانمندی زبان
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
doi
10.22099/jba.2025.51401.4578چکیده
. یکی از اندیشههای کلیدی سوسور تاکید بر اهمیت زمانمند یا خطی بودن زبان و کارکردهای آن در ساحتهای گوناگون است که در سالهای اخیر گروهی از زبانشناسان بر اساس آن نحو زمانمند را به عنوان نگرشی نو بنیاد نهادهاند. از طرف دیگر توجه به زمانمندی حلقههای زنجیرهی سخن باعث تمرکز و دقت خاصی در چینش و جایگاه تک تکِ اجزای سخن میشود که هر کدام از آنها نقش مهمی در ایجاد زیبایی و بلاغت شعر فارسی دارند. نوشتار حاضر براساس این اصول و با توجه به اینکه نحو زبان فارسی بهویژه در شعر آزادی بیشتری به سرایندگان میدهد کوشیده است نوعی تحلیل بلاغی تازه را پیشنهاد کند. این روش در مرحلهی اول با الهام از علوم ادبی سنتی و رویکرد فرمالیسم به عنوان دو شیوهی مهم سنتی و نوین تحلیل زبان شعر، با دقت بسیار علل ادبی و بلاغی را در جزئیترین تغییرات جایگاه هر عنصر را جستجو میکند. در مرحلهی دوم این روش جدید با بهرهگیری از اصول و شیوه های شعرشناسی شناختی میکوشد نقش هر کدام از این تغییرات را در معنا و تاثیری که مخاطب از شعر دریافت میکند به دقت نشان دهد. نتایج همگون تحلیلهای نمونه نشان میدهد که این شیوهی پیشنهادی به دلیل انسجام منطقی خود قادر است ساختارهای بلاغی مبتنی بر زمانمندی در شعر را که در زمینههایی چون آموزش فارسی عمومی و تخصصی، گویندگی، خوانندگی، تصحیح متون ادبی و ترجمه کاربرد بسیار دارند بیابد و تجزیه و تحلیل کند.