مهاجرت گزینشی در ایران: الگوها و تفاوت ها
نویسندگان
1 گروه جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران.
2 گروه جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران.
doi
10.22059/jhgr.2022.344373.1008515چکیده
مهاجرت رخدادی گزینشی است و مهاجران نمونه تصادفی از جمعیت مبدأ نیستند.این موضوعی است که این مقاله با استفاده از دادههای سطح خرد سرشماریهای نفوس و مسکن 1390 و 1395 در چارچوب شاخصهایی نظیر شدّت مهاجرت و سن در اوج مهاجرت به آن میپردازد.. از میان نظریات مطرحشده دراینباره، تلاش شده تا مفروضات نظریات مرتبط با چرخه عمر و زندگی که با واردکردن تعیینکنندههای بلافصل سعی در نشان دادن اثرات این تعیینکنندهها در مشخص کردن الگوهای مهاجرتی در جوامع مختلف دارند موردبررسی قرار گیرند. نظریه تعیینکنندههای بلافصل مهاجرت بر اثرگذاری برخی عوامل تغییر یابنده در زندگی فرد مانند ازدواج، شروع و پایان تحصیلات، و ورود به بازار کار که موجب تغییر وضعیت فرد در مراحل مختلف زندگی میشوند، بر گزینشی بودن فرایند مهاجرت تأکید دارد. نتایج بررسی نشان داد که در دهه 95-1385 با تأخیر سنی (بهویژه برای مردان) و شدّت کمتر مهاجرت در نقاط اوج آن روبرو بودهایم. همچنین، نتایج نشان داد که شدّت مهاجرت در تمام سنین در استانهای بیشتر توسعهیافته بیشتر از سایر استانها و در مناطق شهری بیشتر از مناطق روستایی بوده است. بعلاوه، بیشترین شدّت مهاجرت در میان جوانان، مردان، افراد متأهل، و تحصیلکردگان دانشگاهی بوده است. در دوره 95-1390 در مقایسه با دوره 90-1385، تفاوتهای جنسیتی مهاجرت کاهشیافته و احتمال مهاجرت افراد با تحصیلات دانشگاهی افزایشیافته است. ازاینرو، عوامل چرخه عمر و گذارهای زندگی با شدّت مهاجرت همخوانی داشته و در برخی دورههای چرخه زندگی مهاجرت به اوج خود میرسد.