سبب تألیف منظومههای روایی عاشقانه فارسی تا قرن هشتم
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم اسنانی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، کرمان، ایران
2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، هرمزگان، ایران
3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، هرمزگان، ایران
doi
10.22099/jba.2025.50119.4524چکیده
سرایش و خلق هر اثر ادبی انگیزه و سببی دارد که نویسنده یا شاعر در بیشتر مواقع بدان اشاره میکند و گاهی نیز برحسب دلایل برون متنی میتوان به آن پی برد. توجه به ذکر تالیف به حدی است که در بیشتر منظومهها، بخشی از مقدمه اثر بدان اختصاص یافته است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته است و هدف آن بررسی سبب تالیف منظومههای روایی عاشقانه فارسی تا قرن هشتم است و سعی دارد نشان دهد شاعران چه انگیزههایی برای سرایش اثر خود داشتهاند و آیا همواره آنچه شاعر در سبب تالیف آورده قابل پذیرش است یا موضوعی خیالی و بنمایهای ادبی محسوب میشود. این مقاله با بررسی سبب تالیف در نوزده منظومه غنایی تا قرن هشتم نشان داده که آنها در دو دسته مولفمحور و مخاطبمحور جای میگیرند. در نوع نخست شاعر منفعت شخصی و فردی مثل ماندگاری نام نیک و نشاندادن توانایی و مهارت خود یا دریافت صله مدنظر داشته و در نوع دوم، شاعر منظومهای را به سفارش دیگران و اجابت درخواست آنها سروده است. پربسامدترین سبب تالیف سفارش دیگران از جمله صاحبان قدرت و درباریان است که در دوازده اثر بدان اشاره شده است. مردم پسندی و تمایل آنها به داستانهای عاشقانه نیز دومین انگیزه سرایش محسوب میشود که هردو انگیزه مخاطبمحور است. از میان صاحبان منظومههای مورد بررسی، نظامی توجه خاصی به ثبت آن داشته و بخش مستقلی بدان اختصاص داده است.
