فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جوامع مختلف در طول زمان همواره با چالش‌هایی روبه‌رو بوده‌اند که از معیارها، موازین و ارزش‌های تعریف شده فاصله گرفته و مسائل اجتماعی را شکل می‌دهند. ازاین‌رو، شناخت و تحلیل مستمر این مسائل از زوایای مختلف جهت حفظ پویایی و انسجام جامعه اهمیت بالایی دارد. در این میان، سینما با ظرفیت‌های منحصربه‌فرد در بازنمایی واقعیت‌های اجتماعی می‌تواند مضامین و مسائل مختلف اجتماعی و مدنی را به اشکال نو و پویا نمایش دهد و بازنمایی کند. هدف از این پژوهش، بررسی چگونگی بازنمایی مسائل اجتماعی در چهار دهه اخیر سینمای ایران و در بین فیلم‌های پر مخاطب چهار دهه اخیر سینمای ایران است. روش پژوهش، کیفی و متکی بر تحلیل مضمون است. نمونه انتخاب شده شامل پنج فیلم پربیننده به تفکیک ادوار ریاست‌جمهوری یعنی «کانی‌مانگا»، «افعی»، «آدم‌برفی»، «اخراجی‌ها2» و «هزارپا» است. یافته‌های پژوهش، نشانگر حضور 25 مضمون محوری و 5 مقوله تکرارشونده پررنگ «جنگ»، «دشمن»، «وطن» «همبستگی» و «ریاکاری» در این پنج فیلم است. همچنین مقولات اصلی نشانگر یک نگاه ثابت و تکرارشونده درباره «جنگ» در افعی، ‌کانی‌مانگا و اخراجی‌ها2؛ «دشمن» در افعی و اخراجی‌ها2؛ «وطن» در کانی‌مانگا و آدم‌برفی؛ «همبستگی و اتحاد» در کانی‌مانگا و اخراجی‌ها2 و «ریاکاری» در هزارپا و اخراجی‌ها2 بوده است. این بازنمایی و شکل دهندگی به واقعیت نیز ذیل چهار گفتمان «تقدس‌مآبی جنگ‌محور»، گفتمان «زنانگی»، گفتمان «تقدس‌گریزی» و گفتمان «نقادی اجتماعی مسئله‌محور» به ترتیب در این چهار دهه رخ‌داده و تلاش سینماگران برای حفظ تعادل در جامعه با موجی از نادیده‌گیری مسائل اجتماعی تا توجه ویژه به آن را با ژانرهای مختلف پوشش داده است.