فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از انواع شعر فارسی، توصیف عمارت‌ها و ساختمان­هاست. شعر ابنیه در تاریخ هزارساله‌ی شعر فارسی، نمونه‌های فراوان دارد و ازآنجاکه تاکنون پژوهشگران به تجزیه‌وتحلیل و بیان ویژگی‌های آن به‌عنوان نوعِ ادبی مستقلی نپرداخته‌اند، چندان شناخته ‌شده نیست. توصیف بناها و ساختمان‌ها برای شاعران فرصتی ایجاد می‌کرده ­­است که علاوه بر ثبت و ماندگاری نام و تصویر عمارت در اشعار، به مدحِ ممدوح یا بانی بنا بپردازند و قدرت و مهارت خود را در شاعری نیز نشان دهند. در این جستار اشعار ساختمان از لابه‌لای صفحات بیش از سیصد متن فارسی، چون دیوان‌های شاعران، کتاب‌های تاریخ و تذکره، استخراج و بنابر ترتیب تاریخی از قدیم به جدید نقد و تحلیل شده ­است. حاصل این پژوهش که همه‌ی ادوار شعر فارسی را دربرگرفته، نشان می‌دهد بیشترین اشعار ساختمان در دوره‌های صفویه و قاجار و در قالب قصیده، قطعه و مثنوی بوده و به‌منظور مدح، وصف و ثبت تاریخ سروده شده است. از میان شاعرانی که در این موضوع طبع‌آزمایی کرده‌اند، عبدی‌بیگ شیرازی متخلّص به نویدی در دوره‌ی صفویه و فتحعلی‌خان صبا در دوره‌ی قاجار، دو شاعر شاخص و پیشگام هستند. در این جستار علاوه بر تبیین ویژگی‌های هنری و ادبی شعر ساختمان اعم از اغراض شعری، درونمایه، ساختار، قالب و وجوه بلاغی که به شناسایی دقیق و همه‌جانبه‌ی این نوع ادبی می‌انجامد، به رابطه‌ی این اشعار با معماری اصیل ایرانی نیز پرداخته شده است که در پژوهش‌های معماری می‌تواند راهگشا باشد.