فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحقیق پیش رو می­کوشد تا کارکردهای صنعت هجو را با انگیزه­ها و دلایل مختلف آن در اندیشه‌ی کمال­الدین اسماعیل اصفهانی بررسی و تحلیل کند. شیوه‌ی کار منبع­پژوهی است که پس از تدوین یافته­ها به تحلیل داده­ها پرداخته­ایم. از مهم‌ترین دلایل و انگیزه‌های کمال­الدین به سروده­های هجوی، عوامل اجتماعی، مسکنت و فقر، طماعی و گدامنشی، حرص و آز، تعلل ممدوح در اعطای صله، بخل و امساک منعمان، درخواست و تقاضا، محرومیت شاعر از کسب معیشت و رسیدن به مال و منال بوده است. رعایت نکردن عفت کلام در بسیاری از سروده­های کمال­الدین اسماعیل از یک‌طرف و عوامل سیاسی و اجتماعی زمان شاعر ازطرف‌دیگر باعث شده که وی از شگردهای هنری و بلاغی نهایت بهره را ببرد. کمال­الدین با استفاده از وجاهت ادبی مانند موسیقی کناری، کنایه و تعریض، تهکم، افتنان، و ذم شبیه به مدح، غیرمستقیم و پنهان مهجویان خود را هجو کرده است. وی توانسته با بهره از این شگردها از زشتی و رکاکتی که مختص سخنان هجوگونه است، بکاهد و بر ارزش ادبی و هنری سروده­های خود بیفزاید. وی با استفاده از این شیوه، سخنان و تصاویر بکر و نو آفریده که حکایت از نازک‌خیالی و خلاق­المعانی بودن شاعر دارد. ازلحاظ فکری هجویات کمال­الدین بازنمود اوضاع فرهنگی و اجتماعی مردم و اخلاق حاکم بر جامعه است.