فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

افسون­سازی­ های خواجه‌ی راز که به جذب خوانندگان و خواهندگان فراوانی انجامیده، اغلب حافظ ­پژوهان را بر آن داشته ‌است تا پژوهش ­های پرشماری درباره‌ی رموز و اسرار این افسونگری­­های جهانی­سازِ جاودانگی­بخش انجام دهند. با وجود فراوانی این دست پژوهش ­ها به نظر می­رسد که همچنان رازهایی نایافته و رمزهایی نشناخته درباره‌ی کارایی همیشگی و هم ه­جایی کلام حافظ وجود دارد که شایسته‌ی شناسایی است. تأمل در دیوان خواجه به­ویژه ابیاتی که قابلیت تأویل و تفأل بیشتری دارند، نشان‌ می­دهد که در برخی از این بیت­ها حضور یک واژه‌ی عام، محور و مبنای تأویل ­­افزایی گسترده قرار می­گیرد. بررسی نمونه­ های متعدد و مقایسه‌ی نزدیک به هفتاد بیتِ به­ ظاهر مشابه، حکایت از شگردی زبانی دارد که طی آن یک عام­واژه‌ی کلیدی با دو ویژگی صرفی (معرفه و معنی ‌بودن) زمینه را برای برداشت ­های گونا­گون از بیت یا مصراع موردنظر فراهم می‌آورد. دلالت­ گری نامحدود عام­واژه‌ی محوری و کاربست ساده‌ی آن در شگرد موردمطالعه (بدون پیچیدگی­ های برآمده از دخالت و تأثیر صناعات ادبی و فنون بلاغی دشوار و دیریاب) ضمن جذب خوانندگان پرشمار از صنوف و اقشار مختلف، می‌تواند ظرفیت تأویل­ پذیری ابیات زمینه را به اوج برساند و امکان خوانش این بیت­ ها را تا فراسوی مرزهای زمانی و مکانی و زبانی فراهم ­کند. با بررسی ابیات دربردانده‌ی این شگرد در چهارچوب آزادترین خوانش هرمنوتیکی (خوانش خواننده­ محور) و مقایسه‌ی شگرد موردبحث با ایهام توسعه ­یافته‌ی حافظانه کوشش شده ‌است، توان تفأل­ افزایی این شگرد به‌طوربرجسته تبیین شود. وجود نشانه ­هایی از این شگرد در آیاتی از قرآن کریم تقویت­ کننده‌ی این گمان است که حافظ این شگرد ساده و سحرآمیز را هم در مضمون و هم در راهبرد، وامدار اعجاز آیات آسمانی باشد.