تهدید، نمودی از قدرت در سخن حافظ!

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز

doi
10.22099/jba.2023.46704.4358
چکیده

تاکنون درباره‌ی شعرِ حافظ نوشته‌های فراوانی پدید آمده است؛ اما در این متن برجسته، ‏همچنان ظرفیت‌هایی برای پژوهش‌های تازه وجود دارد. در جستارِ پیشِ رو برای نخستین بار ‏موضوع «تهدید» در غزل‌های حافظ بررسی شده است. این پژوهش که با شیوه‌ی تحلیل محتوا، طبقه‌بندی و تحلیل جامع ابیات تهدیدی انجام شده، به دنبال گشودن دریچه‌ای دیگر به فهم ‏بهتر ذهن و زبان این سخن‌سرای افسون‌کار است. برای این کار همه‌ی دیوان حافظ (تصحیح ‏شادروانان: غنی و قزوینی) مطالعه و ابیاتی که  مستقیم یا ضمنی تهدیدی را ‏دربردارند، استخراج شده است؛ سپس زوایای گوناگون آن، ازجمله نوع تهدید، مخاطب تهدید، ‏دلیل شکل‌گیری تهدید، انگیزه‏ی تهدید، پشتوانه‏ی تهدید، تأثیر تهدید، چگونگی تهدید در بافت کلی ‏غزل، صریح و غیرصریح بودن، نوع فعل و انواع کنش‌های گفتاری آن واکاوی شده است. ‏بررسی و تحلیل انواع تهدید در شعر حافظ نشان می‌دهد که او  قدرتی درونی دارد که به ‏پشتوانه ی آن به اشکال مختلف به تهدید ارکان دینی، ممدوح/ معشوق و دیگران می‌پردازد‎.‎