تهدید، نمودی از قدرت در سخن حافظ!
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی
2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز
doi
10.22099/jba.2023.46704.4358چکیده
تاکنون دربارهی شعرِ حافظ نوشتههای فراوانی پدید آمده است؛ اما در این متن برجسته، همچنان ظرفیتهایی برای پژوهشهای تازه وجود دارد. در جستارِ پیشِ رو برای نخستین بار موضوع «تهدید» در غزلهای حافظ بررسی شده است. این پژوهش که با شیوهی تحلیل محتوا، طبقهبندی و تحلیل جامع ابیات تهدیدی انجام شده، به دنبال گشودن دریچهای دیگر به فهم بهتر ذهن و زبان این سخنسرای افسونکار است. برای این کار همهی دیوان حافظ (تصحیح شادروانان: غنی و قزوینی) مطالعه و ابیاتی که مستقیم یا ضمنی تهدیدی را دربردارند، استخراج شده است؛ سپس زوایای گوناگون آن، ازجمله نوع تهدید، مخاطب تهدید، دلیل شکلگیری تهدید، انگیزهی تهدید، پشتوانهی تهدید، تأثیر تهدید، چگونگی تهدید در بافت کلی غزل، صریح و غیرصریح بودن، نوع فعل و انواع کنشهای گفتاری آن واکاوی شده است. بررسی و تحلیل انواع تهدید در شعر حافظ نشان میدهد که او قدرتی درونی دارد که به پشتوانه ی آن به اشکال مختلف به تهدید ارکان دینی، ممدوح/ معشوق و دیگران میپردازد.