فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دیوان کبیر یا کلیّات شمس تبریزی یکی از آثار برجسته‌ی مولاناست که متأسّفانه کمتر از مثنوی بدان توجّه شده ‌است. حجمِ بسیارِ ابیات، ‌یک‌دست نبودن نُسَخِ خطی و شیوه‌ی سرایش این اثر، تصحیح آن را با دشواری‌هایی همراه کرده است. در این پژوهش، نویسندگان با اتّکا به نسخ معتبر، به اصلاحِ ایرادهایی پرداخته‌اند که در دیوان مصحَّح‌ فروزانفر موردغفلت واقع شده‌ است. این ابیات علاوه بر دیوان مصحّح فروزانفر در دیگر تصحیح‌ها، گزیده‌ها و حتّی ترجمه‌های دیوان کبیر نیز بررسی و مشخص شد که این ایرادها در بسیاری موارد در پژوهش‌های بعد از فروزانفر و به تبعیّت از تصحیح ایشان وارد شده ‌است. نیکلسون پیش از همه به تصحیح و ترجمه‌ی دیوان شمس پرداخته؛‌ ولی تعداد محدودی غزل (48 غزل) را در گزیده‌ی خویش تصحیح و ترجمه کرده ‌است. آربری نیز 400 غزل را براساس نسخه‌ی پرحجم چستربیتی ترجمه کرده و بنابر قول خودش در مقدّمه، به تصحیح فروزانفر هم دسترسی داشته ‌است. توفیق سبحانی در سال 1386 بر اساس تک‌نسخه‌ی قونیه‌ی 770، کلیّات شمس را تصحیح کرده؛ امّا در پاره‌ای موارد از نسخه‌ی اساس خود تبعیّت نکرده‌ و بر شیوه‌ی تصحیح فروزانفر رفته ‌است. در این مقاله با تکیه بر نسخ معتبر پاره‌ای از ابیات تصحیح شده با این هدف که ضبط بسامان‌تری از آن‌ها ارائه شود. در این راه علاوه بر نسخ خطّی معتبر، بررسی زبان مولوی در دیگر آثارش و شیوه‌ی کارکرد تعبیرها و ترکیب‌ها نیز راه‌گشای نگارندگان بوده ‌است.