فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاه‌اسماعیل اوّل صفوی، میراث­دار سیاست و شجاعتِ شیوخ متأخّر صفوی، شیخ‌جنید و شیخ‌حیدر، و جدّ مادری‎اش، اوزون حسن آق­قویونلو، و فضیلت و معنویّت شیوخ متقدّم صفوی، به‌ویژه شیخ‌صفی‎الدین اسحاق اردبیلی بود. به گواهی برخی منابع معتبر تاریخی و ادبی، وی طبع شاعری داشت و دیوان خطایی منسوب به اوست؛ امّا صحّت این انتساب مخالفان و موافقانی دارد. این مقاله به شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی، به بررسی دیوان خطایی و منابع ادبی و تاریخی دوران صفوی بر اساس نظریّه‌ی ترامتنیت ژرار ژنت پرداخته و به این نتیجه رسیده که با توجّه به قراین پیرامتنی درونی و بیرونی، انتساب دیوان مذکور به شاه‌اسماعیل اوّل صفوی پشتوانه‌ی علمی، ادبی و تاریخی محکمی دارد. بیشترین قراین پیرامتنی درونی این انتساب، مربوط به «عنوان دیوان» و «تخلّص شاعر» است که علاوه بر دلالت بر شخصی واحد، در دیوان خطایی بارها در کنار هم آمده­اند. همچنین بیشترین قراین پیرامتنی بیرونی، مربوط به گزارش­های تذکره‌نویسان درباره‌ی شاعری و انتساب دیوان خطایی به وی با نقل نمونه­ای از اشعار اوست. دیگر قراین پیرامتنی عبارت‌اند از: اشارات مورّخان، مؤلّفانِ فرهنگ­ها و دایره‌المعارف ­ها، سلسه‌النّسب­ ها، سفرنامه‎ ها، عاشیق ­ها و... به شاعری وی که روی‌هم‌رفته صحّت انتساب دیوان خطایی را به او تأیید می­کنند.