فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقش اسنادی ادبیات منظوم در بازنمایی بناهای تخریب‌شده صفویمطالعه‌ی موردی: عمارت بهشت‌آیین در مثنوی‌نامه میرزا محمدعلیا نصرآبادی مصطفی گودرزی*بهزاد محبی** چکیده بنا به سلیقه و خواستِ شاهان صفوی، سفارش‌هایی مبنی بر توصیف ابنیه‌ی احداثی به شاعران داده می‌شد. منظومه‌ی خمسه‌ی سه­گانه‌ی عبدی‌بیگ شیرازی، قصاید صائب تبریزی، گلزار سعادت میرزامحسن تأثیر، شهرآشوب محمدطاهر وحید قزوینی، رمزالریاحین رمزی کاشانی و مثنوی‌نامه‌ی وصف عمارت‌خانه‌ی شاهی میرزامحمدعلیا نصرآبادی از این جمله آثار به شمار می‌روند. اگرچه اغلب این اشعار حاوی وجه مبالغه‌آمیزی در توصیف و شرح فضا هستند؛ ولی با توجه به اینکه تعداد زیادی از این بناهای وصف‌شده به‌طورکلی ویران ‌شده‌اند، این اشعار اطلاعات تاریخی مهمی را ارائه می‌کنند که نمونه‌ی این موارد را در جایی دیگر نمی‌توان سراغ گرفت. شفیعای شیرازی و میرزامحمدعلیا نصرآبادی، دو شاعر دوره‌ی صفوی، اشعاری را در وصف عمارت بهشت‌آئین سروده‌اند. مثنوی‌نامه‌ی نصرآبادی جزء آثار بدیعی است که در وصف عمارت بهشت­آئین سلطان‌حسین صفوی سروده شده است. از این بنا که در دوره‌ی قاجار تخریب‌شده، اطلاعات بسیار کمی در اسناد منثور باقی ‌مانده است. از مشخصه­های اصلی این مثنوی‌نامه ارائه‌ی اطلاعات مربوط به تزئینات بنا، قواعد کار، نحوه‌ی انجام کار، دستمزد، دسته­بندی در توضیح فضای کلی بنا و تعریف حرفه­ها و صفت هرکدام از بخش­هاست. مقاله‌ی حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی انجام ‌شده است، نشان از آن دارد که این اشعار و به‌‌ویژه سروده‌ی نصرآبادی علاوه بر وصف بنا، اطلاعات مربوط به مکان قرارگیری، ترتیب بناها در نسبت با هم و پرداختن به فضا و محیط پیرامونی و توصیف فضای درونی و تزئینات به‌کاررفته را در اختیار قرار می­د­هند.   * استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشگاه تهران mostafagoudarzi@ut.ac.ir (نویسنده‌ی مسئول)** دانشجوی دکتری پژوهش هنر پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران mohebi_behzad@yahoo.comتاریخ دریافت مقاله: 17/3/1401                   تاریخ پذیرش مقاله: 24/8/1401