فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 سیده‌زیبا بهروز*حسن ذوالفقاری**چکیدهاز منظری کل‌گرا و غایت‌محور، اصل عدالت ادبی که منبعث از ایده‎ی قانون طبیعی است، ساختار بنیادین غالب داستان‌ها و منظومه‎های کهن را شکل می‎دهد و درحقیقت لذت داستان از بیان هنری این قانون ایجاد می‌شود. یکی از ناب‎ترین آثار عاشقانه‌ی کهن که جامع این دو ویژگی است، منظومه‎ی ویس ‌و رامین است؛ از همین رو در این مقاله قصد داریم ضمن پرهیز از یک‎جانبه‌نگری تقلیل‌گرایانه، با استفاده از دو رویکرد ریخت‌شناختی و پدیدارشناختی که اتفاقاً در این داستان مؤید یکدیگر در مسیرهایی همگرا هستند، این مدعا بررسی شود. در تحلیل ریخت‌شناختی اثر که با تأکید بر نقش ویژه‎ی انواع عشق انجام شده، ساختار حرکت‌ها و نحوه‎ی چینش رخدادها در قالب انداموار داستان، حاکی از اندیشه‎ی محوری آن مبنی بر سرانجامِ پیروز و نیک عواطف برحق انسانی و نابودی و زوال امیال ناشایست و غیرانسانی است. این اندیشه با ماهیت اصلی و هدف کلی قصه‎ها، در این رویکرد همسوست. نتایج نگاه پدیدارشناختی بر حوادث و رویدادهای طبیعی و ماوراءطبیعیِ مؤثر در سیر داستان و نحوه‎ی ادراک معانی آن‌ها در تجارب زیسته‎ی شخصیت‌ها و نیز دریافت‌های حاصل از بررسی محتوای شناختی عواطف عشق و مهرورزی در این منظومه نیز نظام عدالت‌محور آن را نشان می‏دهد. در این زمینه و به‌منظور تبیین و تحلیل بهتر پدیدارهای عشق که در این داستان به‌شکلی هنرمندانه جمع آمده، از برخی دیدگاه‌های فلسفی نیز بهره گرفته شده است. درمجموع این اثر ارزشمند که در میان عاشقانه‎های زبان فارسی جایگاه ویژه‌ای دارد، خواننده‎ی ژرف‌بین را با مفاهیمی چون عشق و هوس، باور و عقلانیت و نقش اراده‎ی انسانی در برابر اصل قانون طبیعی آشنا می‌کند. این امر با نگاهی نو و درنظرگرفتن کلیت و هدف غایی آن به‌جای نگرش سطحی و مقطعی حاصل می‌شود. * پژوهشگر پسادکترای فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی bseyede@ymail.com (نویسنده‌ی مسئول)** استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس zolfagari@modares.ac.irتاریخ دریافت مقاله: 7/9/1400                      تاریخ پذیرش مقاله: 30/1/1401