بازخوانی فرانظری نظریه‌های فرایند خط‌مشی عمومی: تدوین چارچوب مفهومی نوآورانه مبتنی بر ماتریس مینتزبرگ

نویسندگان

1 استاد گروه مدیریت دولتی،‌ دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت،‌ دانشکده مدیریت دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، دانشکده پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/scm.2025.508242.1855
چکیده

این مقاله به تحلیل فرایند خط‌مشی عمومی و تطبیق آنها با شرایط بومی ایران پرداخته و چارچوبی مبتنی بر ماتریس مینتزبرگ برای مدیریت شهری ارائه می‌دهد. این تحلیل به دنبال شناسایی کاستی‌های نظریات غربی و بومی‌سازی آنها برای انطباق با محیط نهادی، اجتماعی و سیاسی ایران است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظریات خط‌مشی، علی‌رغم کارآمدی در بسترهای اصلی خود، بدون اصلاح و بازنگری قادر به تبیین پیچیدگی‌های مدیریتی کلان‌شهرهای ایران نیستند. در این پژوهش، با بهره‌گیری از رویکرد اقتضایی، ماتریس مینتزبرگ به‌گونه‌ای تطبیق داده شده که بتواند چالش‌های خاص مدیریت شهری در ایران، از جمله تهران، را پاسخ دهد. این چارچوب با تمرکز بر دو بعد استانداردسازی و تمرکز، ابزاری منعطف برای تحلیل فرایندهای خط‌مشی‌گذاری فراهم آورده است. این چارچوب قادر است نه‌تنها شرایط پیچیده مدیریت شهری را تبیین کند، بلکه راهکارهایی عملی برای طراحی خط‌مشی‌های پایدار و متناسب ارائه دهد. نتایج این پژوهش همچنین بر اهمیت تحلیل میان‌رشته‌ای خط‌مشی‌گذاری در ایران تأکید دارد، به‌گونه‌ای که عناصر جامعه‌شناختی، اقتصادی و نهادی در طراحی و اجرای خط‌مشی‌ها مدنظر قرار گیرند. این مقاله ابزار مفهومی جامعی در اختیار مدیران و سیاست‌گذاران قرار می‌دهد تا با انطباق بهتر تصمیم‌گیری‌ها با شرایط محیطی، به اهداف توسعه پایدار و مدیریت کارآمد شهری دست یابند.