فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حکایت هجران، از ورقا تا طوطی(بررسی مقایسه‌ای مقوله‌ی هبوط روح در قصیده‌ی عینیه‌ی ابن‌سینا و مثنوی طاقدیس ملااحمد نراقی) رقیه اسدی خانشان*عبدالناصر نظریانی **علیرضا مظفری*** چکیدهقصیده‌ی عینیه‌ی ابن‌سینا اثری عرفانی و رمزی است که در آن روح به‌شکل پرنده تصویر می‌شود و از عالم ملکوت به عالم ملک هبوط می‌کند. هرچند اندیشه‌ی هبوط روح قرن‌ها قبل در اندیشه و ادبیات گنوسی مطرح شده بود، این مبحث از ابن‌سینا به بعد در آثار منثور و منظوم عارفان مسلمان، در قالب تمثیل پرنده ارائه شده‌ است. ازجمله‌ی آن‌ها می‌توان به ملااحمد نراقی (1185یا1186-1245ق) اشاره کرد که در داستان طوطی و شاه مثنوی طاقدیس، به‌شکلی تمثیلی  به این مقوله می‌پردازد. مقاله‌ی حاضر  پس از ذکر مقدمه‌ای درباره‌ی هبوط روح و نماد کبوتر در رسالة‌الطیرها، با روش تحلیلی-مقایسه‌ای به بیان نقاط اشتراک و افتراق دو اثر داستان طوطی و شاه و قصیده‌ی عینیه پرداخته است و سرانجام در این دو اثر شباهت‌هایی مانندِ نزول روح از عالم بالا، اسارت روح در جسم، ناله‌ی روح از فراق و وصال‌طلبی روح و تفاوت‌هایی مانندِ واکنش و نبود ‌واکنش روح برای پذیرش هبوط و دخالت و عدم‌دخالت شیطان در فراموشی وطن اصلی، میان این دو اثر به دست آورده است.واژه‌های کلیدی: ابن‌سینا، قصیده‌ی عینیه، ملااحمد نراقی، مثنوی طاقدیس، هبوط روح. * دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه saeed_urm@yahoo.com (نویسنده‌ی مسئول) ** دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه a.nazariani@urmia.ac.ir*** استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه a.mozaffari@urmia.ac.ir تاریخ دریافت مقاله: 20/11/1399                      تاریخ پذیرش مقاله: 31/6/1400