فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ریخت­‌شناسی داستان پهلوانببربیان مطابق با نظریه‌ی ولادیمیر پراپ علیرضا تابان‌مهر (طالبان)*محمدهادی خالق‌زاده **مهدی فاموری*** چکیدهامروزه در نقد ادبی با شناخت سازه­ها و گزاره­های یک اثر می­توان با ساختار آن آشنا شد. یکی از شاخه­های نقد ادبی، با تکیه بر عناصر سازنده‌ی اثر، روایت­شناسی است. نظریه­پردازان بزرگی در زمینه‌ی روایت­شناسی کار کرده و نظریات بسیار مهمی را ارائه داده‌اند. بهترین شیوه‌ی تحلیل و دسته­بندی ساختاری در داستان­ها و قصه­های اساطیری و حماسی، در ریخت­شناسی ولادیمیر پراپ (Vladimir Propp) می­توان یافت. تحلیل رمزگانی پراپ به شناختی بایسته از سازه­های روایات حماسی یاری می­رساند. سی‌ویک خویشکاری و شخصیت­های هفتگانی ریخت­شناسی پراپ سبب می­شود حرکت­های تعادل، قهر و بحران و تعادل نهایی در روایت حماسی دریافت شود. در این مقاله‌ی تحلیلی-توصیفی سعی بر این شده­ است ساختار حماسه‌ی منظوم ببربیان که از سراینده‌ای نامعلـوم اسـت، با الهـام از نظریـه‌ی ولادیمیر پراپ روسـی بررســی شود.منظومه‌ی ببربیان که سده سرایش آن را پیش از عهد مغول و در حدود قرن ششم دانسته­اند، در 477 بیت با دادخواهی گروهی از دادخواهان هندی آغاز می­شود و با کشته‌شدن ببربیان توسط رستم و ازدواج او با دختر رای هند به پایان می­رسد. نتایج این تحلیل حاکی از این است که می­توان الگوی خویشکاری­های مدنظر پراپ را در این روایت حماسی- اسطوره­ای دریافت و با نمودگاری حرکت­های اصلی که در بطن خود حرکت­های فرعی قرار داده، این نظریه انطباق داده شود. در نمودگاری ریخت­شناسانه این روایت، سی‌ویک خویشکاری مدنظر پراپ در قصه­ها، هرچند به‌صورت غیرمتوالی یافت شد. وجود هر هفت شخصیت روایت­شناسی پراپ در این منظومه نشانگر همسانی و همگونی این حماسه با روایت­های مدنظر پراپ است. بسط روایت در این منظومه ازطریق خویشکاری «کشمکش- پیروزی» انجام شده است.واژه‌های کلیدی: روایت­شناسی، ریخت­شناسی، ساختارگرایی، منظومه‌ی ببربیان، ولادیمیر پراپ.  * دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران monajatname@gmail.com ** استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، یاسوج، ایران asatirpars@gmail.com (نویسنده‌ی مسئول)*** استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، یاسوج، ایران mehdifamoori@gmail.com تاریخ دریافت مقاله: 22/3/1400                     تاریخ پذیرش مقاله: 7/7/1400