گسترة سنت رباعی خوانی مردمی در ایران
نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس
doi
10.22099/jba.2021.41035.4071چکیده
گسترهی سنت رباعی خوانی مردمی در ایرانحسن ذوالفقاریچکیدهرباعی از مهمترین و قدیمترین قالبهای شعر فارسی است. این قالب مشهور جز آنکه در شعر کلاسیک جایگاه ویژهای دارد و شاعران بزرگی چون خیام را به خود جذب کرده است، میان مردم نیز بسیار رواج دارد. در مناطق مختلف و اقوام گوناگون با نامها و کارکردهای متفاوت در آیینها و مراسم سوگ و سرور خوانده میشود و خنیاگران محلی آن را با ساز و آواز مینوازند و میخوانند. رباعیهای مردمی ویژگیهایی دارد که آن را از نوع کلاسیک آن متمایز میکند. روش مطالعهی بررسی موردی و براساس طرحی جامع باعنوان «بومی سرودهای ایرانی» انجام شده که تمامی گونههای شعری را شناسایی میکند. در این پژوهش 14گونه رباعی در مناطق مختلف ایران و کشورهای فارسی زبان شناسایی شد که به گویش محلی بود. این گونههای بومی رباعی در شرق ایران با نامهای «روایی»، «چهاربیتی»، «غریبی»، «باخرزی»، «اردهخوانی»، «فلکخوانی»، «موریگی»، «ارده»، «ربّایی» و در شمال ایران باعنوان «ربایی خئون» و «امیری» و در جنوب ایران به «رباهی»، «داربازی» و «خیام-خوانی» شهرت دارد. بیشترین کاربرد رباعی در خراسان بزرگ است. این مقاله برای نخستین بار این گونهی مهم را معرفی میکند. واژههای کلیدی: ادبیات عامه، رباعیخوانی، گونههای رباعیخوانی، نامهای رباعی.
