فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عطار و دیدار با شاهد قدسی(بررسی ساخت و محتوای برخی از غزل-روایت­های دیوان عطار) احمد سنچولی* چکیدهعطار نیشابوری در بخش قابل‌توجهی از غزل­های رندانه و شورانگیز خود، به موضوع دیدار با شاهد قدسی یا منِ برتر و ملکوتی خویش پرداخته است. او در این غزل­ها، واقعه­ای را به تصویر کشیده که به‌نوعی معرفت درونی، شهودی و کاملاً شخصی بی­میانجی حسّ و عقل اشاره دارد؛ به همین سبب، از زبان، نگرش، سبک و سیاق خاصی برخوردارند و فردیت و خلاقیت شاعر در آن­ها به‌خوبی نمایان است. عطار در این دسته از غزل­ها که ساختاری داستان­گونه و کاملاً روایی دارند و می­توان آن­ها را غزل-داستان نامید، راوی قصه­های حوادث روحی خویش است؛حوادثی که بن­مایه­ی اصلی آن­ها را زمینه­ی معنایی داستان شیخ صنعان و حلاج رقم می­زند. به‌دلیل غلبه­ی احوال عاطفی و شهودی، شاعر به قطب استعاری زبان متوسل می‌شود و برای بیان منظور خویش از رمز و نماد بهره می­گیرد. رؤیاگونگی، تناقض و ابهام سرشت ذاتی این غزل­ها به حساب می­آید و به همین دلیل، باب تأویل را به روی خویش می­گشاید. همچنین غلبه­ی وجه اخباری و عاطفی، لحن جدی و حسرت­آمیز شاعر و نیز تناسب صورت و محتوا را می­توان از دیگر مختصات این دسته از غزل­ها برشمرد.واژه‌های کلیدی: دیدار با شاهد قدسی(منِ ملکوتی)، عطار نیشابوری، غزلیات، معرفت شخصی و شهودی.   * دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زابل ah_sanchooli@uoz.ac.irتاریخ دریافت مقاله: 11/7/1400             تاریخ پذیرش مقاله: 17/11/1400