بازنمود بصری "هویت ایرانی" در مجسمههای پرویز تناولی (دهه 30 تا 50 شمسی)
نویسندگان
1 استادیار، گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 استاد، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه آتاتورک، ارزروم، ترکیه.
doi
10.22034/ra.2025.2052416.1524چکیده
پرویز تناولی هنرمند پیشگام عرصۀ مجسمهسازی مدرن ایران و از آغازگران مکتب سقاخانه است. استفاده از عناصر تاریخی، عامیانه و آئینی از مشخصههای بارز این مکتب است که به شکلگیری گفتمان هویتی خاص منجر شد. هدف مقاله حاضر تبیین مؤلفهها و عناصر هویتساز در مجسمههای پرویز تناولی برای دستیابی به چگونگی بازنمایی هویت در آثارش است تا به سوالات زیر پاسخ دادهشود که شکلگیری هویت در مجسمههای تناولی متأثر از چه عواملی صورت گرفتهاست؟ پرویز تناولی از چه مؤلفهها و عناصری برای بیان هویت در آثارش بهره گرفتهاست؟ مقاله حاضر به شیوه تاریخی-تفسیری و با اطلاعات کتابخانهای به بررسی و تحلیل آثار پرداخته است.نتایج پژوهش نشان میدهد تناولی تحتتأثیر تحولات جامعه، سیاستهای فرهنگی حکومت و اندیشۀ روشنفکران، ارتباط با نهادها و اشخاص مختلف از مضامین و موضوعات ایرانی مانند هیچ، قفل، قفس، شاعر، فرهاد، پرنده، دیوارهای ایران و غیره برای بیان هویتی ایرانی و اسلامی بهره میگیرد و هماهنگ با جریانهای هنری جهانی، آثارش را با فرمهای مدرن ارائه میدهد. این عناصر بهعنوان کدهایی هستند که تناولی با آنها به آثارش معنا و هویت میبخشد و درنهایت آنها نیز به تناولی در عرصه هنر هویت میدهند. تناولی با انتخاب مضامینی از سه مؤلفۀ هویتی یعنی بیان گذشتۀ تاریخی ایران، عناصری برگرفته از ادبیات، فلسفه و شعر و مضامینی از فرهنگ عامه و مراسم آئینی شیعی مردم ایران اگرچه در بعضی موارد بهصورت ضمنی، اما بخشی از هویت ملی ایرانی را عرضه میکند که دربردارنده هویتی ایرانی و اسلامی است و در ارائه و فرم آثار، بیشتر در راستای هنر مدرن و هویت جهانی گام برمیدارد.