فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در بررسی پوشاک عهد صفوی، معمولاً لباس این عصر در بازه زمانی نزدیک به دو قرن و نیم به صورت یک واحد خاص تبیین می‌گردد. هرچند در آن ادوار، دگرگونی‌های عرفی در پوشش، به کندی رخ می‌نمود و حتی در صورت بروز، این تغییرات نسبت به دنیای معاصر در مقیاس اندک بود اما به یقین، بازهم نمی‌توان ادعا کرد که در تمام جامعه، همه مردم از یک اسلوب ثابت در جزییات پیروی می‌کردند. هدف این مقاله تدقیق در خصایص پوشاک مردمان عصر شاه سلیمان صفوی در اصفهان است که برای حصول به نتیجه به نقاشی‌های جانی فرنگی ساز در سفرنامه انگلبرت کمپفر رجوع می‌کند. تصویرسازی‌هایی که به دلیل شیوه خاص نقاشانه، می‌تواند همچون سند تصویری معتبر برای جستجو در احوال مردم آن دوران در ایران به‌ویژه اصفهان مؤثر باشد. بدین تقریر، پرسش آن است: بر اساس نقاشی‌های جانی فرنگی‌ساز در سفرنامه کمپفر، پوشاک طبقات مختلف جامعه ایرانی در اواخر عهد صفوی و به‌طور خاص در دوره شاه سلیمان در اصفهان چگونه تعریف می‌شده است؟ نتیجه این مطالعه تاریخی به شیوه تحلیلی-تطبیقی و با غور در هجده پیکره‌نگاری از دوازده صفحه تصویری از نسخه مذکور، محفوظ در موزه بریتانیا نشان داد: کلیات اجزای پوششی بین مردم در طبقات مختلف اجتماع تقریباً یگانه بود اما برخی از عناصر، در طول زمان کارکرد نمادین یافت: چنانکه کلاه، گیوه و پاتابه تفنگچی‌ها و جزایری‌ها در نقطه مقابل طمطراق قبای گرجی قزلباش‌ها و سواره‌ظام بود یا کلاه و بالاپوش نسبتاً کوتاه زنان گرجی و رومی ایشان را از زنان چارقددار و شال‌پوش ارمنی و زرتشتی متمایز می‌ساخت، چه رسد به زنان مسلمان ایرانی که در خارج از منزل چادر و روبنده داشتند. به این ترتیب می‌توان مدعی بود تنوع پوشاک در عهد شاه سلیمان صفوی در تشخیص فرقه‌های دینی مختلف، ملیت‌های مقیم اصفهان یا حتی رسته شغلی-نظامی ایرانیان کارآمد می‌نمود.