تحلیل مفاهیم و ویژگی‌های بصری تصویر جبرئیل در نگاره‌های منظومة یوسف و زلیخای موزه والترز بالتیمور

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه هنر، گروه صنایع دستی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران.

2 استادیار گروه معماری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. مرکز تحقیقات گردشگری، معماری و شهرسازی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

3 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه هنر، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. مرکز تحقیقات گردشگری، معماری و شهرسازی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

doi
10.22034/ra.2025.2054673.1530
چکیده

نسخه مصور یوسف و زلیخا جامی، متعلق به موزه والترز یکی از نسخ ارزشمند گورکانیان هند است که نگاره‌های آن متناسبو همسو بامحتوا و مضمون اشعار جامی به تصویر درآمده و عالوه بر شناخت و پیوند عمیقی که نگارگر گورکانی با ادبیاتفارسی داشته؛ ارتباطی بس گران‌بها بافرهنگ و تمدن ایران برقرار کرده است. مطالعه مضمون و ساختار تصویر جبرئیلدر چهار نگاره این نسخه با روایت‌های متفاوت، کمک شایانی به شناخت رابطه نزدیک ادبیات ایران و هند و همچنینتأثیر ادبیات ایران بر نگارگری هند می‌نماید. هدف این پژوهش تحلیل مفاهیم و ویژگی‌های ساختاری تصویر جبرئیل براساس مضمون نگاره‌ها است. در راستای این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای والکترونیکی انجام پذیرفته است؛ این پرسش مطر ح می‌گردد که تأثیر عناصر بصری و ساختاری بر القای مفهوم و جایگاهجبرئیل در نگاره‌ها چگونه بوده است؟ تحلیل ساختارگرایانه تصویر جبرئیل در نگاره‌ها نشان می‌دهد نگارگر با شناختکافی از ویژگی‌های خاص جبرئیل اعم از نوع آفرینش، منزلتش نزد خداوند، پیام‌آور وحی الهی و نقش او در روایات، با حفظمحتوا و مضمون و بازنمایی عناصر متن در ساختار بصری نگاره‌ها و درنظرگرفتن فرهنگ و هنر گورکانی سبب شده تا باایجاد پیوستگی و همبستگی میان متون در مصور کردن این فرشته مقرب در نگاره‌ها موفق عمل کرده، محتوای روایت وپیام نهفته در آن را به‌خوبی در تصویر منتقل کند.