فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مظاهر فرهنگ عامه در منظومه ­ی محمود و ایاز زلالی خوانساری محسن صدیق*یحیی کاردگر ** چکیدهامروزه تحقیق در حوزه­‌ی فرهنگ عامه و جست‌وجوی مظاهر آن در ادبیات فارسی در میان محققان علوم انسانی جایگاه ویژه­ای دارد. هر ملتی برای شناخت بهتر جامعه و تحلیل انگاره­ها، کنش­ها و واکنش­های اقشار مختلف و آگاهی یافتن از چندوچون ادبیات و فرهنگ سرزمینش ناگزیر از توجه به این حوزه از ادبیات است. پژوهش حاضر با توجه به این هدف، با روشی توصیفی­ـ­ تحلیلی به بررسی ارتباط داستان­های محمود و ایاز با فرهنگ عامه و همچنین بررسی مصادیق مادی و معنوی فولکلور در منظومه‌ی محمود و ایاز زلالی خوانساری نوشته شده است. رواج ادبیات در میان اقشار متوسط و پایین جامعه به‌همراه گسترش فساد جنسی در قالب روابط دو هم­جنس و مخالفت دربار با سرایش منظومه­های بزمی در عصر صفویه، موجب پدیدآمدن ژانر­های ادبی جدید شد که محمود و ایازسرایی و به‌ویژه محمود و ایاز زلالی از نتایج این تغییر سبک است. ایجاد تصاویر هنری بدیع، گسترش دایره‌ی امکانات هنری و ایجاد فضای صمیمی و تلقین حس هم‌ذات­پنداری ازجمله محاسن توجه زلالی به فرهنگ عامه است. در منظومه‌ی محمود و ایاز زلالی خوانساری مظاهر گوناگونی از فرهنگ مردم قابل پیگیری ا‌ست. مهم­ترین مصادیق مادی فرهنگ عامه در منظومه‌ی زلالی، اشاره به شغل­های رایج در میان مردم مانند خیاطی و طب و بیان جزئیاتی از مکان­های عمومی نظیر گرمابه است. همچنین در حوزه‌ی مصادیق معنوی، به‌کارگیری واژگان رایج عامه، استفاده از الفاظ رکیک، هجو و کثرت اصطلاحات مرسوم در میان مردم، کنایات و همچنین اشاره به آداب‌ورسوم خاکسپاری، شراب­نوشی، خرافات و... بیش از دیگر مصادیق فولکلور، موردتوجه زلالی خوانساری بوده است.واژه‌های کلیدی: زلالی خوانساری، فرهنگ عامه، عصرصفویه، محمود و ایاز، منظومه‌­های فارسی. * دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم m_sedigh90@yahoo.com ** استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم kardgar1350@yahoo.com (نویسنده‌ی مسئول)تاریخ دریافت مقاله: 25/3/1400                       تاریخ پذیرش مقاله: 24/6/1400