تحلیل بینامتنی و بیناگفتمانی نقشبرجستهی نبرد فتحعلیشاه با شیر، شهرری
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی پژوهش هنر، پردیس بینالملل کیش، دانشگاه تهران.
2 استاد دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
doi
10.22034/ra.2024.1990384.1311چکیده
نقشبرجستۀ نبرد با شیر یکی از هشت اثر صخرهای بهجایمانده از دوره قاجار است. این اثر بهجای نقشبرجستۀ ساسانی، در دامنۀ جنوبی دژ رشکان شهرری (کوه سرسره) در سال 1246 ه.ق. در دورۀ فتحعلیشاه اجرا شد. در دهۀ پنجاه شمسی، اثر بهتدریج تخریب و از میان رفت. زبان بصری این نقشبرجسته با دو بخشِ تصویری و مکتوب تکمیل میشود. در این پژوهش پس از توصیفِ ویژگیهای ظاهری، پیشمتنهای تصویری مرتبط با موضوع اثر (شکار و نبرد با شیر) از دو منظر درزمانی و همزمانی بررسی شدهاست. همچنین بیشمتنهای تولیدشده بر اساس آثار و مستندات موجود، معرفی شده و روابط بینامتنی آنها با اثر بررسی میشود. مطالعۀ توصیفی اثر، روابط بینامتنی و نقش آنها در شکلگیری گفتمانهای مؤثر در خلق و خوانش نقشبرجستۀ کوه سرسره هدف این پژوهش است. بررسی توصیفی و مطالعۀ بینامتنی نقشبرجستۀ نبرد فتحعلیشاه با شیر، نقش و رابطۀ بیناگفتمانی، میان گفتمانهای سلطنت، مذهب و تجددگرایی در خلق و خوانش این اثر را نشان میدهد. در این فرآیند مطالعاتی از آرای «ژرار ژنت» در مطالعۀ بینامتنی و همچنین نظرات «نورمن فرکلاف» در مطالعه گفتمانی استفاده میشود. روش تحقیق در این پژوهش، از نظر نوع بنیادی و مبتنی بر فرآیندهای «توصیف»، «تحلیل» و «تفسیر» است.
