فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طراحی قالی در عصر صفوی متناسب بازمان حکومت هر یک از پادشاهان و سرپرستان کارگاه‌های سلطنتی دچار تحول شد. قالی‌های عصر شاه‌تهماسب صفوی نیز شاخصه‌های منحصربه‌فردی داشته و تنوع عجایب نگاری‌ها، نقوش انسانی، جانوری، گیاهی، تجریدی و هندسی چشمگیر است. گوناگونی نقوش فرش در نیمة نخست سدة دهم مربوط به حضور هنرمندان صاحب‌نام در عرصة طراحی بوده و نشانه‌های نبوغ ایشان در قالب‌های متنوعی جلوه‌گر شده؛ از آن میان جانمایی دوازده طاووس درزمینة قالی ترنج دار آنهالت است. به نظر می‌رسد طاووس‌های قالی آنهالت علاوه بر وجه تزیینی، بعد کارکردی و معنایی نیز داشته‌اند؛ به بیانی دیگر طاووس‌ها به‌مثابه مستوره (پالت رنگی) نقش دارند. اصول سازمان‌دهی هنری با تکیه‌بر دوازده طاووس موجود در متن قالی قابل‌درک است. علاوه بر آن نقش طاووس، بعد معنایی نیز دارد. هدف از انجام تحقیق، علاوه بر مطالعة دقیق یکی از بافته‌های اصیل عصر شاه‌تهماسب صفوی، کشف لایة کارکردی نقش طاووس، فراتر از وجه تزیینی پرنده است. چه عاملی هنرمند را ترغیب نموده تا تمامی رنگ‌های موجود در قالی را بر پروبال طاووس قرار دهد؟ به‌عبارتی‌دیگر علت تغییر جایگاه طاووس زیبا (بعد تزیینی نقش پرنده) به پرنده- مستوره (بعد کارکردی) چگونه قابل تبیین است؟ نقش طاووس در قالی ترنج دار آنهالت چگونه رونق تفکر و جریان شیعی را منتقل می‌کند؟ پژوهش حاضر از نوع کیفی بوده و در دسته تحقیقات بنیادی قرار دارد. مقاله رویکردی توصیفی تحلیلی داشته و در بستر تاریخ عصر شاه‌تهماسب یک نمونه قالی موزه‌ای را پژوهیده است. از ورای نقش طاووس، بعد کارکردی و معنایی پرنده را منظور نظر داشته و مفروض بر مستورگی طاووس فرضیه را بنانهاده است. اطلاعات قالی حاصل مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدات اثر از طریق تارنمای موزة متروپولیتن نیویورک است. درنهایت مطالعات، منجر به حصول اطمینان از کارکرد طاووس‌های دوازده‌گانه قالی آنهالت به‌مثابه مستوره (پالت) رنگی شد. از دیگر سو مطالعه بعد معنایی نقش طاووس از دو منظر تعداد دوازده نقش جانوری مرتبط بارونق شیعة اثنی عشری و تحلیل نقش یادشده، به رونق و اهمیت تفکر و جریان شیعی در عصر صفوی رهنمون ساخت.