مطالعهی تطبیقی قلمهای برگرفته از خط نسخِ ایرانی (مطالعهی موردی: حریر، ویژه، میزان و آهنگ)
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز ایران.
2 استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
doi
10.22034/ra.2024.559480.1242چکیده
طراحان فونت با استفاده از صورت و قواعد خوشنویسی ایرانی برای آفرینش قلمهای جدید متناسب با کاربردهای معاصر تلاش میکنند. در این بین خط نسخ ایرانی به جهت رعایت اغلب قواعد خوشنویسی، زیبایی و سهولت در خوانش و نگارش و همچنین دارا بودن روح هنر ایرانی، منبع اقتباس اغلب قلمهای منتشرشده در دهههای اخیر در ایران بوده است. در این پژوهش ابتدا قواعد دوازدهگانه خوشنویسی مندرج در رسالۀ آدابالمشق باباشاه اصفهانی بهعنوان چهارچوب نظری و شاخص تطبیق معرفیشده و سپس بهصورت توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی به مطالعهی میزان همپوشانی قلمهای برگرفته از خط نسخ ایرانی یعنی اقلام: حریر، ویژه، میزان و آهنگ با قواعد حاکم بر خوشنویسی پرداختهشده است. شناخت ویژگیها، تحلیل قابلیتها، تشابهات و تغییرات قلمهای امروزی در مقایسه با خط نسخ ایرانی از اهداف پژوهش است. ارزیابی کیفیت طراحی قلمهای امروزی با استفاده از دگرگونسازی خط نسخ ایرانی از ضرورتهای انجام تحقیق است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که قلمهای حریر، ویژه، میزان و آهنگ در تطبیق با خط نسخ ایرانی در 9 مورد با قواعد خوشنویسی نسخ ایرانی مطابقت دارند. تفاوتهای جزئی را میتوان به دلیل تغییر سلایق، گذرِ زمان، نیازهای معاصر، آزادیِ عمل طراحان تایپ برای بروز خلاقیتهای صوری و از جهاتی گسترش فنّاوری اجرا و توسعۀ قلم عنوان کرد.
