فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 چکیدهفعالیت‌های ادبی مرتضی مطهری را غالباً در پیوند با حافظ در آثاری چون تماشاگه راز، آیینه جام و عرفان حافظ می‌شناسند. برهمین‌مبنا، تحقیقات صورت‌گرفته، بیشتر به جایگاه حافظ در نظام فکری مطهری معطوف است؛ اما تعمق در سایر آثار، نشان‌دهنده‌ی توجه ویژه‌ی مطهری به بزرگان زبان و ادبیات فارسی و به‌صورت اخص سعدی شیرازی است. مطالعه‌ی برداشت‌های مرتضی مطهری از سعدی و متقابلاً، کارکرد آثار سعدی در منظومه‌ی فکری مطهری، مسئله‌ی اصلی تحقیق حاضر است. بدین منظور آثار غیر ادبی مطهری که در نگاه نخست پیوند نسبتاً ضعیفی با ادبیات فارسی برقرار می‌کند، به‌صورت دقیق بررسی محتوایی شده است. همچنین، گزاره‏هایی که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم، اندیشه‏های سعدی را به ذهن متبادر می‏کند، باتوجه‌به شاخصه‏های فکری و جهت‌گیری‏های فلسفی مطهری، طبقه‏بندی و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مطهری در اثنای جدی‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث سیاسی، اجتماعی و ایدئولوژیک، از شعر و اندیشه‌ی سعدی شیرازی استفاد کرده است. بااین‌حال، تبلور آرای سعدی و بازتاب اندیشگانی محتوای آثار او در سخن مطهری، به‌معنای پذیرش مفاهیم و معانی مورد نظر سعدی و تأیید منطبق با شرح پذیرفته‌شده‌ی آن نیست، بلکه در پاره‌ای از موارد، با انتقادهای جدی همراه است. بر این اساس، مطهری دریافت‏های معمول را از زاویه‏ای مخالف به چالش کشیده است. در تحلیل نهایی، برایند حاصل از تأیید سعدی یا انتقاد به برخی از ابعاد شعر و اندیشه‌ی او، بیش از هر چیز ناظر بر پویایی، اثربخشی و کارکردهای سیاسی‌اجتماعی استاد سخن در دوران معاصر است.