شناخت مولفه‌‌های کالبدی فضایی کیفیت فضامندی در فضای داخلی مسکن آپارتمانی بر اساس دیدگاه متخصصان

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیارگروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران (نویسنده مسئول).

doi
10.22034/aaud.2025.501860.2947
چکیده

رشد شهرنشینی، افزایش قیمت زمین و هزینه‌‌های ساخت موجب محدود شدن ابعاد فضای داخلی در محیط مسکونی شده است. اهمیت توجه به فضای داخلی مسکن، به منظور پاسخگویی به نیازهای ساکنین، بر کسی پوشیده نیست؛ این در حالی است که امروزه غالب فضاهای زندگی ما در سطح شهرها به صورت آپارتمانی است؛ آپارتمان‌‌هایی کوچک با ابعاد فضایی محدود. کاهش چشم‌‌گیر ابعاد کمی آپارتمان‌‌ها، فضاهای داخلی مسکونی برخوردار از بزرگی و فراخی را مطلوب می‌‌نماید. یکی از کیفیت‌‌های فضایی که سبب بزرگی فضای داخلی شده و موجب ایجاد رضایتمندی در ساکنین مسکن آپارتمانی می‌‌شود، بهره‌‌گیری از کیفیت فضامندی و مولفه‌‌های آن است. تمرکز پژوهش حاضر، فهم مولفه‌‌های تاثیرگذار کیفیت فضامندی به منظور بهبود فضای داخلی مسکن آپارتمانی از دیدگاه متخصصین می‌‌باشد. در همین راستا پژوهش حاضر رویکردی اکتشافی داشته و از روش ترکیبی (کمی و کیفی) بهره می‌‌برد. جامعه آماری پژوهش 20 نفر از اعضای هیات علمی معماری و متخصصین روان‌شناسی محیط بوده و نمونه‌‌گیری به صورت تلفیقی از نمونه‌‌گیری‌‌های نظری به ویژه برای نفرات اول و نمونه‌‌گیری گلوله برفی برای نفرات بعدی انجام می‌‌شود. این پژوهش در سه مرحله صورت پذیرفته است: در مرحله اول بر اساس مطالعات کتابخانه‌‌ای به شناخت مولفه‌‌های کالبدی فضایی مرتبط با کیفیت فضامندی پرداخته شد. در مرحله دوم بر اساس روش دلفی و در دو دور پرسش‌نامه ویژه متخصصین تکمیل گردید. مرحله سوم داده‌‌های حاصل از پرسش‌نامه دور دوم متخصصین بر اساس روش تحلیل عامل اکتشافی (Q) و آزمون KMO و کرویت بارتلت در نرم‌افزار Spss-26 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج پژوهش بیانگر آن است که بهره‌‌گیری از مولفه‌‌های کالبدی فضایی روشنایی فضا، چشم‌‌انداز به فضای باز، گشایش فضایی، انعطاف‌‌پذیری، سازمان‌‌دهی بازشوها، پیوستگی فضایی و تناسبات کف و سقف سبب بهبود کیفیت فضای داخلی برای ساکنین شود.