فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهاخیراً دیوانی از اشعار ملک‌الشعرای بهار (1265-1330ش) به چاپ رسیده است که به‌کوشش مرحوم، سیدمحمود فرخ خراسانی (دوست بسیار صمیمی بهار) در طول شش دهه گردآوری شده است. خوشبختانه این دیوان، از تغییرها، حذف‌ها و دست‌کاری‌های ناشی از سانسورها که در دیوان‌های دیگر بهار به چشم می‌خورد، مصون مانده است. اکنون با مقایسه‌ی این دیوان که آن را باید تحریر اولیه و اصیل اشعار بهار به شمار آورد، با دیوان‌های مرسوم و تحلیل تغییرات شعری آن‌ها، می‌توانیم روند تطور شعر و اندیشه‌ی بهار را واکاوی کنیم و نشان دهیم که به تعبیر متن‌پژوهان اجتماعی، در فرایند تولید و نشر دیوان بهار، چه تغییرات معناداری رخ داده است. در این مقاله می‌کوشیم با ذکر و تحلیل چند نمونه از تغییرات شعری بهار، روند تغییرات ایدئولوژیک شعری او را در چهار محور بررسی و تجزیه‌وتحلیل کنیم. * استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بجنورد mojarrad_mojtaba@yahoo.comتاریخ دریافت مقاله: 17/9/98                تاریخ پذیرش مقاله: 10/2/99