فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به دنبال افزایش جمعیت سالمندان، بیماری دمانس (یا زوال عقل) به چالش عمده‌ای در حوزه سلامت جهانی تبدیل شده است. دمانس به عنوان یک سندرم، شامل اختلالات تدریجی در عملکرد مغز می‌باشد که به‌طور خاص بر حافظه، توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و سایر قابلیت‌های شناختی مانند تفکر، استدلال و قضاوت تاثیر می‌گذارد. شواهد نشان داده است که عوامل محیط مصنوع و طبیعی می‌تواند در تسهیل زندگی مبتلایان به دمانس کمک‌کننده باشد. شناسایی ابعاد و عوامل تاثیرگذار محیطی بر افراد مبتلا به دمانس و ارائه چارچوب نظری محیط حامی این افراد جهت کاهش اختلال‌های شناختی، رفتاری و بهبود عملکردهای روزمره آن‌ها در محیط‌های مختلف شهری می‌باشد. این پژوهش یک مطالعه‌ی مروری نظام‌‌مند با استفاده از چک‌لیست پریزما است که از طریق جستجو در پایگاه‌های علمی Web of  Science, Scopus و  Google Scholarبا کلیدواژه‌های مرتبط در بازه زمانی 2000 تا اکتبر 2024 انجام شد. از میان 930 مقاله شناسایی‌شده، 27 مقاله معیارهای ورود به مطالعه را دارا بودند و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفتند. بر اساس یافته‌ها عوامل محیطی در چهار بعد اصلی طبقه‌بندی می‌شوند: طبیعت، کالبد و فعالیت، معنا و ادراک، و اجتماع. کلیدی‌ترین عوامل شناسایی‌شده شامل ایمنی (13 تکرار) و قابلیت پیاده‌روی (10 تکرار) در بعد کالبد، خوانایی (11 تکرار) و آشنا بودن محیط (9 تکرار) در بعد معنا، دسترسی به پارک و فضای سبز (11 تکرار) در بعد طبیعت، و تعاملات اجتماعی (9 تکرار) در بعد اجتماع بودند. نتیجه این‌که، طراحی فضاهای آشنا و قابل درک با نشانه‌های واضح، خیابان‌های امن و قابل پیاده‌روی، دسترسی به فضاهای سبز و فرصت‌های تعامل اجتماعی برای حفظ استقلال و سلامت افراد مبتلا به دمانس حیاتی است. این چارچوب نظری می‌تواند مبنایی برای طراحی و برنامه‌ریزی شهری دوستدار دمانس باشد.