فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با گسترش جوامع و تغییر الگوهای سکونت، توجه به کیفیت فضاهای جمعی نظیر بازارها و مراکز تجاری اهمیت یافته است. ارتقاء کیفیت این فضاها علاوه بر بهبود کارکرد اجتماعی، می‌تواند هویت شهروندی و شهری را تقویت کند. کاستی معنا و ارزش‌های اجتماعی در فضا، یا «بحران مکان»، یکی از عوامل ناکارآمدی محیط‌های زیستی در پاسخ به مسائل هویتی جوامع است. هدف این پژوهش بررسی میزان حس تعلق شهروندان به مکان و چگونگی شکل‌گیری فرآیند هویت‌یابی در فضاهای شهری است. روش تحقیق به‌کاررفته ترکیبی (کمی- کیفی) بوده و جامعه آماری آن شامل ۳۲ نفر از متخصصان حوزه‌های معماری، شهرسازی، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی است. افراد نمونه به‌صورت هدفمند از میان اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های معتبر کشور، پژوهشگران فعال در عرصه هویت شهری، و کارشناسان ارشد سازمان‌های مرتبط با طراحی شهری انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسش‌نامه ساختاریافته و تحلیل‌های گرافیکی مبتنی بر فضای ادراکی استفاده گردید. داده‌های کمی به کمک نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ و آزمون فریدمن تحلیل شدند و تحلیل‌های فضایی با استفاده از نرم‌افزار DepthMap انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد دو مؤلفه عاطفی (میانگین 4.75) و شناختی (میانگین 4.36) بیش‌ترین تأثیر را در ارتقاء حس تعلق به مکان دارند. در نمونه‌های موردی همچون بازار کرمان و مرکز خرید ایران‌مال، عناصری چون مرکزیت، قابلیت اجتماع‌پذیری، مسیرهای خطی، فضاهای توقف، نسبت میان فضاهای پر و خالی، و حضور المان‌های شاخص به‌عنوان عوامل مؤثر در جذب شهروندان به فضاهای شهری شناسایی شدند. همچنین، نتایج تحلیل نرم‌افزار لابی نشان داد که شاخص مرکزیت در مراکز خرید معاصر دارای بیش‌ترین میزان هم‌پیوندی بوده و نقش تعیین‌کننده‌ای در جذب کاربران ایفا می‌کند.