تعامل فرهنگ و محیط در دست بافتههای بلوچ از گذار نظریه بومشناسی فرهنگی
نویسندگان
1 مربی گروه آموزشی فرش، دانشکده هنر، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زهدان، ایران.
2 دانشیار گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
doi
10.22034/ra.2024.2017743.1426چکیده
بومشناسی فرهنگی رویکردی است که ملاحظات فرهنگی ارتباط انسان با محیط یا زیستبومش را مورد مطالعه، بررسی و تحلیل قرارمیدهد. بررسی و تحلیل دستبافتههای بلوچ بهعنوان بخش مهمی از فرهنگ و هنر قومی در چهارچوب رویکرد بومشناسی فرهنگی و سنجش میزان ارتباط و بهرهگیری آنها از طبیعت و جغرافیای بلوچ، هدف این پژوهش است. از اینرو پرسش اصلی این است که ارتباط و بازتاب زیستبوم و اکولوژی قوم بلوچ در فرآیند تولید دستبافتهها و آفرینش نقوش آنها چگونه و به چه میزان است؟. مهمترین نتایج این پژوهش چنین است: بومشناسی فرهنگی نماینگر این است که در کسب آگاهی و شناخت پدیده فرهنگ و داشتههای فرهنگی انسان و ارزشهای وابسته به آن بهویژه هنرهای بومی نیازمند توجه به زیستبوم و مطالعه در منظومه محیطی اوست. ابعاد مختلف زندگی قوم بلوچ و مشخصاً آثار هنری آنها نظیر دستبافتهها، ابعاد فنشناختی(مصالح بافت، ریسندگی، رنگرزی، دار و ابزاربافت، ساختار بافندگی) و همچنین پویایی و خلاقیت در طراحی ذهنی، خیالی و انتزاعی مرتبط با جنبههای زیباشناختی و کیفیتهای دیداری(بصری) در متن دستبافتهها، بهواسطه نوع زندگی و همچنین حضور در پهنه طبیعت، همواره برساخته و متأثر از محیط و الگوبرداری از عناصر آن است. این پژوهش از نوع توسعهای و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری دادهها کتابخانهای است.
