دلایل وجود پدیده کپی در طراحی گرافیک ایران از دیدگاه تحلیل لایهای علتها
نویسندگان
1 استادیار دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار دانشکده علوم انسانی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22034/ra.2024.2030342.1449چکیده
کپی آثار هنری با اهدافی چون آموزش، تکثیر و مرمت از دیرباز در هنر ایران وجود داشته است که با توجه به قصد هنرمند میتوان آن را به دو دستهی کپیموجه و کپیمردود تقسیم کرد. نظر به اینکه در چند دههی اخیر، پدیدهی کپی از نوع مردود و غیراخلاقی در طراحیگرافیک ایران افزایش یافته است، شناسایی دلایل آن امری ضروری به نظر میرسد. نظریهی«تحلیللایهایعلتها» که توسط سهیل عنایتالله، آیندهپژوه استرالیایی بنا نهاده شد، به عنوان چارچوب نظری این مقاله انتخاب شد. این الگو برای کشف علل مسائل در چهار لایه به تحلیل آنها می پردازد که شامل لیتانی، علل اجتماعی، جهانبینی-گفتمان و اسطوره- استعاره میشود. این مقاله که از دیدگاه هدف از نوع کاربردی بوده و اطلاعات آن به شیوهی کتابخانهای جمعآوری شده، در پی پاسخ به این سوال اصلی است که دلایل وجود پدیدهی کپی در طراحیگرافیک ایران از دیدگاه تحلیللایهایعلتها چیست؟، نتایج بدست آمده به کمک روش کیفی نشان میدهد در لایهی نخست دلایلی چون دسترسی نامحدود به تصاویر اینترنتی، ضعف خلاقیت در طراحان، نبود قوانین بازدارنده و رشد کمی مراکز طراحی غیرحرفهای شناسایی شد. در لایهی دوم مواردی چون نیاز مالی طراحان، پیروی از سلیقه بازار، عادیانگاری کپی، چرخة ناقص آموزش، عدم عضویت ایران در معاهدة جهانی حقنشر و همچنین عدم کنشگری کافی درمقابل این پدیده بدست آمد. در سومین لایه، گفتمانهای غربباوری و محافظهکاری و در لایهی چهارم، ضربالمثلهایی همچون مرغ همسایه غاز است و یک شبه ره صدساله رفتن به عنوان عوامل انگیزشی بروز این پدیده شناخته شد.