بررسی نگاره نبرد رستم با دیو سپید در مکاتب تیموری و صفوی با رویکرد روایت‌شناسی

نویسندگان

1 هنر.علوم انسانی .دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

2 دانشیار و عضو هیأت علمى دانشگاه آزاد اسلامى واحد تهران شمال

3 هنر .دانشکده صنایع دستی.دانشگاه هنر اصفهان

doi
10.22034/ra.2024.1971310.1260
چکیده

گستردگی روایت‌شناسی در حوزه‌ی تصویر سبب شده تا نتایج به‌دست‌آمده از مقایسه متن و تصویر به‌عنوان دو رویه متفاوت نشان داده شود. ماهیت بیانی و مستقل تصویر از متن شناخت و فهم تصویر را در تطبیق با متن ادبی ضروری نموده استغیره «نبرد رستم و دیو سفید» از رویدادهای شاهنامه بوده که بعدها در مکاتب مختلف نگارگری مانند مکتب تیموری و صفوی به تصویر درآمده است. سؤالی که مطرح است: چگونه می‌توان این نگاره را با مؤلفه‌های روایت‌شناسانه بررسی نمود؟ هدف این تحقیق شناسایی واحدهای روایی پیرنگ، شخصیت‌پردازی، زاویه دید، درون‌مایه، زمان و مکان، برجسته‌سازی و حذف در متن و تصویر این دو نگاره و بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ها با یکدیگر است. روش گردآوری توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با رویکردی روایت‌شناسانه انجام گرفته است. نتایج حاصل این است که: نقاشی خلق و بازنویسی مجدد متن بوده به‌گونه‌ای که این اثر خلق هنری دیگری برای نقاش است. نقاش درحالی‌که از شعر پیروی کرده اما سبک او نسبت به هر دوره تاریخی و زندگی زیسته‌اش متفاوت است. اگرچه در متن (شعر) پیوستگی بین واژه‌ها وجود داشته و داستان گام‌به‌گام و بدون تسلسل با توجه به زمانمندی روایت جلو رفته، اما نقاش همواره با محدودیت‌هایی مواجه است. بر این اساس لحظاتی از متن را به‌عنوان رستاخیز اثر برجسته‌سازی و پیام را با تصویر بیان کرده است. با توجه به بررسی‌های انجام‌شده، از میان مؤلفه‌های روایت‌شناسی مؤلفه حذف و برجسته‌سازی برای هنرمند از اهمیت بیشتری برخوردار است.