تحلیل بینانشانهای فضاسازی در متنکلامی و متنتصویری معراج نامه میرحیدر با تأکید بر نقش نگارگر در خلق اثر
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، گروه هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
3 مربی گروه هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
doi
10.22034/ra.2024.2010501.1395چکیده
آنچه در نگارههای معراجنامه میرحیدر حائز اهمیت است، توصیف تصویری دنیایی است که نگارگر تلاش کرده با بهرهگیری از روایت کلامی، القای مضامین ماورایی آن را ممکن سازد. در مورد مضامین و شخصیتهای آن، پژوهشهای متعددی شکل گرفته است؛ اما فضایی که این عناصر بر پیکر آن نقش بسته و سهم نگارگر در بازتاب این فضای ماوراءطبیعی، مورد التفات پژوهشهای پیشین واقع نشده است. هدف از این پژوهش: کشف تفاوتهای فضا در متنکلامی و فضاسازی در متنتصویری معراجنامه میرحیدر و شناسایی سهم نگارگر بهواسطه تفسیر وی در خلق اثر است. سؤال پژوهش عبارت است از: با مطالعه بینانشانهای فضا در متنکلامی و متنتصویری معراجنامه میرحیدر چه تفاوتهایی را میتوان یافت که حاصل تفسیر نگارگر است؟ پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و روش گردآوری دادهها به شیوه اسنادی و مطالعات کتابخانهای با روش تطبیق و تحلیل بینانشانهای و با رویکرد ترامتنیت ژنت صورت گرفته است. این رویکرد به دلیل خوانش و طبقهبندی روابط میان دو متن در تفکیک سهم مصوِّر از مؤلف رویکردی کارآمد است. نتایج نشان میدهد، نگارگر با تفسیر خویش از متنکلامی، خلق فضا در متنتصویری را با کاهش یا افزایش عناصر توأمان کرده و منجر به تراگونگی در بیشمتنیت شده است. حاصل تفسیر نگارگر در قالب عناصر فضاساز در راستای بازسازی قصد مؤلف با افزودن بخشهای متکی به حافظه بصری و فرهنگی او باعث شده، دریافت و ادراک سایر مخاطبین هدایت و کنترل گردد. سهم نگارگر در گونه جایگشت با تکثیری جدی در فضایی جدید، منتج به تبیین و توصیف متنکلامی، ماندگاری مفاهیم و ادراک بخشهای ناپیدای متنکلامی گشته است.
