فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سامانه‌های فضایی میانوند، به‌عنوان عناصر واسطه‌ای میان فضاهای عمومی و خصوصی، نقش مهمی در تسهیل حرکت، یکپارچگی فضایی و ارتقاء تعاملات اجتماعی دارند. با این حال، بررسی دقیق تأثیر این سامانه‌ها بر حضورپذیری فضاهای جمعی کم‌تر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر حضورپذیری در سامانه‌های فضایی میانوند در بازار سنتی اصفهان انجام شده است. روش پژوهش از نوع آمیخته (کیفی- کمی) است. در بخش کیفی، با استفاده از تحلیل محتوای متون نظری، مؤلفه‌های کلیدی حضورپذیری شامل ابعاد محیطی، کالبدی، عملکردی و روان‌شناختی شناسایی شد. در بخش کمی، این مؤلفه‌ها با استفاده از پرسش‌نامه مبتنی بر طیف لیکرت و نمونه‌گیری هدفمند از کاربران بازار سنتی اصفهان (۳۷۲ نفر) مورد آزمون قرار گرفت. داده‌ها از طریق آزمون تی تک‌نمونه‌ای، تحلیل واریانس (ANOVA)، تحلیل عاملی تأییدی (CFA) و آزمون فریدمن تحلیل شدند. نتایج نشان داد که تأثیر سامانه‌های فضایی میانوند بر حضورپذیری بسته به ویژگی‌های عملکردی، کالبدی و روان‌شناختی هر محدوده متفاوت است. در محدوده گردشگری (میدان و بازار شاه)، بعد روان‌شناختی (حس مکان، سرزندگی و هویت) بیش‌ترین تأثیر را دارد (بار عاملی 0.83، رتبه اول در آزمون فریدمن). در محدوده گردشگری- خدماتی (قیصریه)، متغیر عملکردی (فعالیت‌های اقتصادی، دسترسی‌پذیری و امکانات) حائز اهمیت بیش‌تری است (بار عاملی 0.79، رتبه دوم). در محدوده خدماتی- بومی (راسته درباغ تا نظامیه و میدان کهنه)، متغیر عملکردی و محیطی بیش‌ترین تأثیر را بر حضورپذیری داشته‌اند. تحلیل ANOVA نشان داد که تفاوت معناداری بین محدوده‌های مختلف در متغیر روان‌شناختی وجود دارد (P=0.02)، درحالی‌که سایر متغیرها تفاوت معناداری نشان ندادند. بر اساس یافته‌ها، بهبود کیفیت ادراکی و تقویت هویت فضایی در محدوده‌های تاریخی، و ارتقاء زیرساخت‌های عملکردی در محدوده‌های خدماتی- اقتصادی، مهم‌ترین راهکارهای ارتقاء حضورپذیری سامانه‌های فضایی میانوند هستند. نتایج این پژوهش می‌تواند در بهینه‌سازی طراحی فضاهای عمومی و تقویت حضورپذیری در بازارهای سنتی و سایر عرصه‌های جمعی شهری مورد استفاده قرار گیرد.