فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گفت‌وگو یکی از عناصر لازم و مهم ادبیات روایی است.اسرارنامه‌ی عطارکه اثری روایی‌تعلیمی است، حکایت‌های دلنشینی دارد. در این حکایت‏ها گفت‌وگو نقش مهمی دارد تاآنجاکه جای کردار را گرفته است. عطار در این حکایت‌ها با استفاده از شیوه‌های مختلف گفت‌وگو، از جمله گفت‌وگوی مستقیم، غیرمستقیم، درونی و نمایشی به‌خوبی از این عنصر برای پیشبرد داستان بهره جسته است. در اسرارنامه‌ گفت‌وگوها از نظر تعدد صداها، چند‌طرفه، دو‌طرفه، یک‌طرفه و روایت، تک‌صدایی راوی است. گفت‌وگوهای دو‌طرفه از حیث تعداد و از بُعد تنوع طرفین، بیشترین تعداد و تنوع را به خود اختصاص داده است. زبان در گفت‏وگوی حکایت‌های اسرارنامه، حداقل یکی از شش کارکرد ارجاعی، عاطفی، ترغیبی، فرازبانی، همدلی و ادبی را به عهده دارد. سه کارکرد ارجاعی، عاطفی و ترغیبی بیشترین سهم از انواع نقش‌های زبانی را دارند. در این مقاله، انواع گفت‌وگو، به‌ویژه گفت‌وگوهای دوطرفه‌ی حکایت‌های اسرارنامه و کارکرد زبان در آن‌ها‌ را بررسی کرده‌ایم. نتیجهی بررسی نشان می‏دهد که عطار اسرارنامه را به منظور تعلیمات عرفانی سروده و روایت را راه مناسبی برای مقصود خود یافته است. وی بیش از همه‌ی وجوه فعل، از وجه خبری استفاده کرده است و زبان او بیشتر نقش ارجاعی و در مرتبه‌ی بعد نقش عاطفی و ترغیبی دارد و به اعجاز زبان در بیان مفاهیم آگاهی کافی داشته است.