تحلیل نقش متغیرهای کالبدی موثر بر ارتقاء همبستگی اجتماعی در مجتمعهای مسکونی، مورد مطالعاتی: مجتمع مسکونی سبحان و گلها در شهر تهران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سمنان، سمنان، ایران (نویسنده مسئول).
2 استادیار، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
3 استاد گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
4 استادیار، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
doi
10.22034/aaud.2025.478446.2915چکیده
فعالسازی نقش افراد در فضا زمانی امکانپذیر است که رویدادها و برنامههای متناسب با بستر محیطی پیشبینی و سازماندهی شوند. انسان موجودی اجتماعی است و همواره بقای او وابسته به تعامل، همبستگی و ارتباط با دیگر انسانها بوده است. در پژوهش حاضر، تلاش شده است تا قابلیتهای فضایی و مؤلفههای کالبدی محیط و همچنین اصول طراحی مجتمعهای مسکونی که میتوانند در ارتقاء حس همبستگی و تعاملات اجتماعی ساکنان مؤثر باشند، شناسایی شود. در نهایت، مدلی برازنده و کارآمد برای طراحی مجتمعهای مسکونی مبتنی بر تقویت همبستگی اجتماعی ارائه گردیده است. روش پژوهش به شیوه دلفی انجام شد و دادهها با استفاده از پرسشنامهای دارای پایایی و روایی مناسب جمعآوری گردیدند. تحلیل دادهها با بهرهگیری از آمار توصیفی و استنباطی و نرمافزارهای SPSS و AMOS انجام شد. نتایج مدل ساختاری نشان میدهد که ضریب مسیر بین دو متغیر «همبستگی اجتماعی» و «کیفیت محیط کالبدی» برابر با 0.87 است که حاکی از رابطهای مثبت و در حد متوسط میباشد. همچنین، تحلیل روابط میان چهار متغیر پنهان پژوه -یعنی همبستگی اجتماعی، اجتماعپذیری، کیفیت محیط کالبدی و تعاملات اجتماع- قویترین ارتباط در مدل ساختاری را مشخص کرده است. بر این اساس، میتوان نتیجه گرفت که با بهبود کیفیت محیط کالبدی در طراحی مجتمعهای مسکونی، انگیزه برای حضور و انجام فعالیتهای فردی و اجتماعی ساکنان افزایش مییابد. مدل نهایی پژوهش که با ضرایب استاندارد در نرمافزار AMOS استخراج شده است، نشان میدهد که محیط کالبدی با ضریب مسیر 0.81 تأثیر مستقیم و معناداری بر شکلگیری و ارتقاء همبستگی اجتماعی دارد. همچنین کیفیت محیط کالبدی مجتمعهای مسکونی با ضریب مسیر 0.96 بیشترین اثر مثبت را در افزایش میزان همبستگی اجتماعی ساکنان ایفا میکند. به طور کلی، نتایج پژوهش بیانگر آن است که ارتقاء مؤلفههای کالبدی و کیفیت فضاهای مسکونی میتواند به شکل معناداری بستر تقویت تعاملات اجتماعی، اجتماعپذیری و حس تعلق به مکان را فراهم آورد.
