مؤلفه‌های طراحی مشارکتی در مرحله مفهوم‌سازی به منظور ارتقاء نوآوری در معماری

نویسندگان

1 استاد دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم‌وصنعت، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

2 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکترای معماری، دانشکده فنی و مهندسی واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

4 عضو هیأت علمی دانشکده فنی و مهندسی واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

doi
10.22034/aaud.2025.473171.2911
چکیده

در کشورهای درحال توسعه، معماری مشارکتی،  موجب تغییر در الگوواره‌های طراحی در راستای مشارکت در معماری، از ایده تا اجرا شده است. معماری مشارکتی رویکردی نو در رفع نیازهای کاربران ایران در فضاهای گوناگون است که در آن علاوه بر نظرات طراحان و صاحب‎نظران، نظرات بهره‌وران از فضا نیز مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های طراحی مشارکتی در مرحله مفهوم‌سازی برای ارتقاء نوآوری در معماری به روش کیفی، پسا اثبات‌گرایانه و علی- معلولی با گردآوری طبقه‌بندی‌شده و منظم داده‌های درجه اول به طور استقرایی انجام گرفته است. مؤلفه‌های طراحی و زیرمعیارها با استفاده از منابع علمی شناسایی و با تکنیک کارشناس خبره و مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (ANP) اولویت‎بندی شده و ارتباط میان مؤلفه‌ها و میزان سازگاری آن‌ها در زمینه مفهوم‎سازی و وزن‎دهی انجام شده است و در آخر با ارزیابی به روش خبره، گزینه‌های ایده‌ال در راستای ارتقاء نوآوری با نرم‌افزار سوپر دیسیژن1 رتبه‌بندی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند که بر اساس الگوریتم محاسبه‌ی نرخ ناسازگاری، این نرخ در مورد ماتریس معیارهای اصلی برابر 033.‏0 به‌دست آمد که حاکی از قابل قبول بودن وزن مناسب و تمامی مؤلفه‌ها است. بنابراین مؤلفه‌های طراحی مشارکتی که در مرحله مفهوم‌سازی نقش اساسی را بر عهده دارند به ترتیب اهمیت شامل، گردآوری ایده‌ها و نظرات کاربران با وزن (391.‏0)، پرداختن به استدلال‌ها و مشکلات با وزن (208.‏0)، استفاده از تکنیک‌های معماری گروهی با وزن (128.‏0)، همکاری با تیم‌های متخصص با وزن (180.‏0) و خلق بستری برای آزمون و ارزیابی ایده‌ها با وزن (093.‏0) است. همچنین از بین سه گزینه مطرح برای طراحی مشارکتی، گزینه الگوسازی در طراحی مشارکتی با وزن (502.‏0)، نسبت به دو گزینه‌ شناخت درست از مفهوم‌سازی با وزن (277.‏0) و ارتقاء نوآوری در معماری با وزن (221.‏0) از حساسیت بیش‌تری برخوردار بوده است.