واکاوی الگوی اجرای برنامه ‌درسی مدارس مسجدمحور؛ مورد مطالعه مدرسه مسجدستان تهران و حضرت روح الله مشهد

نویسندگان

1 دانشیار گروه ارتباطات و رسانه، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه جامعه‌شناسی سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.( نویسنده مسئول)

doi
10.22083/scsj.2026.556228.1327
چکیده

این پژوهش با هدف تبیین الگوی اجرای برنامه درسی در مدارس مسجدمحور، به مطالعه موردی دو مدرسه مسجدستان و حضرت روح‌الله پرداخته است. این مدارس به‌عنوان الگوهای تحول‌خواه در نظام آموزش رسمی کشور، با هدف رفع خلأهای آموزشی و تربیتی و در راستای اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سند برنامه درسی ملی شکل گرفته‌اند. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی است که از ترکیب روش‌های اسنادی، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مشاهده میدانی برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده کرده و تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون و رویکرد شبکه مضامین انجام شده است. پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش محوری بوده که مدارس مسجدمحور؛ از چه الگویی در اجرای برنامه درسی استفاده می‌کنند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی اجرای برنامه درسی این مدارس بر سه محور اصلی «عوامل انسانی»، «محیط آموزشی» و «روش‌ها و راهبردهای اجرایی» استوار است. عوامل انسانی شامل نقش محوری مدیر در هدایت، هماهنگی و ارتباط صمیمی با مربیان و دانش‌آموزان و نقش مربیان در تعلیم و تربیت همه‌جانبه برجسته است. محیط آموزشی معنوی و صمیمی مسجد، استفاده از آموزش مشارکتی، کاربردی و شخصی‌سازی‌شده و ارزشیابی مستمر، چندبعدی و فرایندمحور که اضطراب امتحان را کاهش داده و یادگیری را تسهیل می‌کنند؛ از دیگر عناصر این الگو هستند. ناگفته نماند که تأکید بر مشارکت خانواده‌ها، اجرای کارآمد برنامه درسی را تسهیل می‌کند. با این‌حال، عدم شفافیت برنامه درسی این مدارس و انتقاد برخی از صاحب‌نظران در نتیجه آن، نیاز به پژوهش و حمایت بیشتر از این مدارس را روشن می‌سازد.