فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفال یکی از هنرهای رایج ایرانی است که همواره مظهر و نمود انواع تزیینات به‌وسیله انواع نقوش بوده است. یکی از نقش‌هایی که در سفال هر دوره مشترک هست و از آن به دفعات استفاده شده، نقش ماهی است که دارای تنوع نقش بوده و با ترکیب‌بندی‌های گوناگون در ساختار ظروف و اشیا سفالی استفاده شده است. در این پژوهش سعی بر آن است که نقش‌ ماهی بر طبق تصاویر موجود از نظر بصری (ترکیب‌بندی، ساختار و فرم) مورد بررسی قرار گیرد که منجر به معرفی و شناخت انواع ترکیب‌بندی، ساختار، فرم و غیره نقش ماهی در این ظروف خواهد شد. حال این سؤال‌ها مطرح است: 1. جایگاه نقش ماهی در سفال ایرانی از نظر ترکیب‌بندی و ساختار کدام است؟ 2. فرم ظاهری و موقعیت قرارگیری ماهی‎ در این سفال‌‌ها چگونه است؟ این پژوهش با رویکردی توصیفی  -     تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی شکل گرفته است. که با روش نمونه‌گیری غیر احتمالی هدفمند 30 نمونه سفال‌ با نقش ماهی متعلق به سدة 6 تا 14 هجری قمری انتخاب شد تا ویژگی‌های ساختاری آن‌ها مورد واکاوی قرار گیرد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد، نقش‌ ماهی در پنج نوع ترکیب‌بندی شاخص (1/4، دایره‌ای، افقی، اسپیرال، عمودی)، و در ساختار 1/1 بر روی سفالینه‌ها به تصویر در آمده است. موقعیت جای‌گذاری بیشتر در پایین و مرکز تصویر، در فرم‌ها و اندازه‌های مختلف و متعدد به تصویر کشیده شده است. تمامی موارد ذکرشده نشان از این دارد کم تر محدودیتی در ترکیب‌بندی، ساختار و حتی فرم این‌ نقش‌مایه در تصاویر می‌توان دید.