دگردیسی بصری خلاق در کتاب‌های تصویری کودک: بر اساس مدل ایده‌یابی اسکمپر

نویسندگان

1 کارشناس ارشد ادبیات کودک و نوجوان، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

doi
10.22034/ra.2023.1989530.1304
چکیده

اسکمپر SCAMPER مخفف هفت روش ایده‌سازی خلاق است که از نخستین حروف واژه‌های «جایگزینی substitute»، «ترکیب combine»، «تطبیق adapt»، «اصلاح modify»، «تغییر کاربرد put to another use»، «حذف eliminate» و «وارونه‌سازی reverse» اتخاذ شده است. مقالۀ پیش‌ِرو در پی پاسخ به چگونگی استفاده از مؤلفه‌های اسکمپر برای ایجاد دگردیسی خلاق در بازی‌های تصویری کتاب‌های کودک است. پژوهش حاضر به روش تحلیلی‌ـ توصیفی؛ گردآوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای و روش نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شده است. گسترۀ مطالعۀ آن، کتاب‌های کودکانۀ مبتنی بر دگردیسی تصویر است. منظور از «دگردیسی تصویر» تغییر عینی و ناگهانی ماهیتِ سوژۀ داخل تصویر است. حاق مطلب بیانگر این است که ایده‌های نوینِ دگردیسیِ تصاویر در کتاب‌های کودک از طریق به‌کارگیری یکی از شگردهای اسکمپر یا به‌کارگیری چند شگردِ همزمان به دست می‌آید. به‌عبارتی دیگر، تازه‌ها چیزی جز تغییر قدیمی‌ها نیستند. مضاف بر این، مقالۀ پیش‌ِرو نشان می‌دهد، تصویرسازان و طراحان کتاب‌هایی که از شگرد اسکمپرِ واحدی برای نوآوری‌های خود استفاده می‌کنند؛ تمایزهایی از جنبه‌های مختلف با یکدیگر دارند؛ مثلا از منظر نوع نظام نشانه‌شناختی، میزان مشارکت‌طلبی، جایگاه شگرد استفاده‌شده در سلسله‌مراتب نوآوری، سطح ابهام و امثالهم. «دگردیسی بصری» از موتیف‌های تصویرسازی در کتاب‌های کودک است که می‌تواند خلاقیتِ نهفته در خود را به مخاطبش انتقال دهد.