فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرهنگ به دلیل گستردگی مؤلفه‌ها و ظرفیت بالای ثبات و تغییر، به یکی از کانونی‌ترین مفاهیم در سیاست‌گذاری عمومی تبدیل شده و نمود بارز آن در «چرخش فرهنگی» قابل‌مشاهده است که بر تأثیرگذاری فرهنگ بر حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تأکید دارد. با این حال، فقدان چارچوبی استاندارد و جامع برای ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزۀ فرهنگ در جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان بازوی کلیدی تولید دانش فرهنگی و جریان‌سازی در عرصه سیاست‌گذاری، منجر به پراکندگی فعالیت‌ها، موازی‌کاری، ناکارآمدی در تخصیص منابع و عدم تحقق کامل ظرفیت این واحدها در پاسخ‌گویی به نیازهای نظام حکمرانی فرهنگی شده است. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی نوین برای ارزیابی عملکرد این واحدها، با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با 11 نفر از نخبگان و مدیران پژوهشی کشور را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاخص‌های ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزه فرهنگ در چهار دسته اصلی شامل شاخص‌های فردمحور (مانند شایستگی و تعهد پژوهشگران)، کمّی (مانند تعداد مقالات و گزارش‌های سیاستی)، فرهنگی (مانند انطباق با مبانی اسلامی-ایرانی و جریان‌سازی فرهنگی) و عمومی (مانند کارایی مدیریتی و مالی) طبقه‌بندی می‌شوند. طراحی این شاخص‌ها باید با توجه به اساس‌نامه واحد پژوهشی، زمان تأسیس، پرهیز از کلی‌گویی و توازن بین معیارهای کمی و کیفی انجام شود. برای ارتقای این واحدها، تقویت ارتباط با نهادهای سیاست‌گذار و مجری، ایجاد سازمان بالادستی هماهنگ‌کننده برای کاهش موازی‌کاری، تأسیس دبیرخانه پژوهشی در نهادهای فرهنگی و پیوند نظام‌مند با دانشگاه‌ها پیشنهاد شده است. این پژوهش با احصای مسائل کلیدی مانند ضعف در مسئله‌شناسی فرهنگی، پراکندگی ساختاری و دوری از نهادهای تصمیم‌گیر و ارائه راهکارهایی نظیر تخصصی‌سازی واحدها و چابک‌سازی نظام پژوهش، گامی در جهت بهینه‌سازی نظام حکمرانی فرهنگی برمی‌دارد. یافته‌ها می‌توانند به‌عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری در نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی مورد استفاده قرار گیرند.