تبارشناسی هنر نمایش در ایران (با اتکاء به خوانش تأویلی ‌نگاره‌های مصور پیش از تاریخ)

نویسندگان

1 دکتری پژوهش هنر، گروه هنر، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران.

2 استادیار گروه هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

doi
10.22034/ra.2023.531130.1053
چکیده

بخش قابل اعتنایی از نگارگری در ایران پیش از تاریخ تصاویری انسانی در حال اجرای حرکات آیینی است، که در دقت‌نظر بیشتر، نمادین، موزون و قابل تأویل به پدیده‌های هنری و انسانی با مؤلفه‌های هم‌پوشان دیگر، به نظر می‌آید. حرکات موزون با سماچه و بازتولید هنر نمایش در آن زمره هستند. این پژوهش سعی دارد ضمن مطالعه بخشی از تاریخ مطالعاتی هنرهای تجسمی در ایران، به خوانش و رمزگشایی تصاویر باقی مانده از حرکات نمادین موزون آیینی ـ نمایشی در پیش از تاریخ در این سرزمین بپردازد، تا با اتکاء به دریافت های مذکور به شناخت و شناساندن رقص موسوم شده با سماچه به مثابه تبار هنر نمایش در ایران نائل شود. دغدغه بنیادین این پژوهش ضمن خوانش بخش های مغفول مانده فرهنگی و آیینی حرکات آیینی ـ نمادین موزون در گذشته ایران، تبارشناختی مناسبی از هنر نمایش در ایران است. فرضیه پژوهش حاضر بر اساس نظریه شکل گیری هنرهای نمایشی از رقص ها و آیین ها تعریف پذیری دارد. نتیجه این خوانش روشن خواهد کرد که رقص با سماچه، از رقص های آیینی   ـ اجتماعی، مصورشده در نگارینه‌های پیش از تاریخ در ایران، تأویل مناسبی را برای تبار هنر نمایش در ایران به دست خواهد داد. رقص با سماچه از پدیده‌های آیینی ـ اعتقادی در زمانه خود محسوب می‌شود، که از پدیده‌های انسانی ـ فرهنگی بهره‌مند می‌گردد و هم‌پوشانی مؤلفه‌ای قریبی با هنر نمایش دارد. پژوهش پیش رو از نوع کیفی، با رویکرد پدیدارشناسی ـ تاریخی است. داده‌های تحقیق از منابع مطالعاتی کتابخانه‌ای گردآوری شده و به روش تحلیلی ـ تأویلی مورد مداقه قرار خواهند گرفت. با این توجه که پژوهشی، با این موضوع، روش، هدف و دیدگاه در زمینه نمایش و حرکات موزون، با استناد به مطالعات هنرهای تجسمی، در ایران، انجام نشده است، جستار پیش رو را از جهات موضوع، فرآیند و نتیجه حاصله، بدیع در نظر باید گرفت.