کارکرد دگردیسی در هفتخان رستم و اسفندیار با رویکرد ترانشانهای (با تأکید بر خان چهارم)
نویسندگان
1 دکتری تاریخ هنر (نمادشناسی)، دانشکده هنر، دانشگاه کرافورت هال، میسور، هندوستان.
2 دانشجوی دکتری مطالعات فرهنگ و مدیا (رسانه)، دانشکده هنر، دانشگاه هاینریش هاینه، دوسلدورف، آلمان.
3 استادیار گروه عکاسی، دانشکده هنر، مؤسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران.
doi
10.22034/ra.2023.539373.1107چکیده
پیوند دگردیسی و آیین تشرف از جمله موضوعاتی است که در متن کلامی و متون هنری برگرفته از شاهنامه بهویژه در هفتخانها بازتاب یافته است. هدف از این پژوهش، شفافسازی پیوند میان دگردیسی مشابه در خان چهارم از هفتخان دو قهرمان بنیادی شاهنامه «رستم» و «اسفندیار» با آیینهای تشرف و رویارویی خیر و شر در حوزة بینامتنی متن کلامی و تصویری با رویکرد ترانشانهای1 است. در این راستا دگردیسیهای کلامی و نوشتاری بررسی شده و جهت خوانش برخی نگاره از ریختشناسی2 استفاده شده است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی و تطبیقی بوده و اطلاعات بهصورت مطالعات کتابخانهای گردآوری شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد کارکرد دگردیسی در خان مشابه (خان چهارم) از هفتخانها، آزمونی بوده و در سختترین مراحل گذار قهرمانان صورت پذیرفته است. دگردیسی مشابه در این خان، یکی از مهمترین دگرگونگیهای نیروی شر در راستای نیل به هدفی خاص است که با پیروزی قهرمان و نائلآمدن وی به والاترین مرتبة آیینهای تشرف منجر میشود. این دگردیسی دربارة نگارههای برگرفته از آن نیز صادق است. علیرغم اینکه نگارگران در راستای نشاندادن دگردیسی و پیوند آن با آیینهای تشرف اهتمام ورزیدهاند، اما تصویر، مستقل از متن کلامی و بدون بهرهمندی از روابط بینامتنی3 قادر به انعکاس پیشمتن کلامی نیست.
