تأملی انتقادی بر زندگی اجتماعی افراد دارای معلولیت در ایران؛ یک مطالعه فراترکیب
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران. (نویسنده مسئول)دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران. (نویسنده مسئول)
3 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران
doi
10.22083/scsj.2025.469008.1192چکیده
زیست افراد دارای معلولیت در جامعه، یکی از مهمترین مسائلی است که در چند دهه اخیر مورد توجه بسیاری از محققین و خصوصاً صاحبنظران حوزه علوم انسانی قرار گرفته است. بر این اساس هدف پژوهش حاضر، بررسی مسائل و مشکلات زیست اجتماعی افراد دارای معلولیت در جامعه ایرانی است. روش این پژوهش از نوع فراترکیب بوده و از الگوی هفت مرحلهای سندلوسکی و بارسو استفاده شده است. بر این اساس با تکیه بر معیارهای روش فراترکیب، نتایج پژوهشهای پیشین بین سالهای 1380 تا 1402 مورد بررسی قرار گرفته است. با استفاده از کلیدواژههای مرتبط، مطالعات گذشته شناسایی و از بین 317 سند علمی معتبر، در نهایت 56 مقاله علمی و پایاننامه با استفاده از معیارهای فراترکیب انتخاب شدند. همچنین برای بررسی کیفیت و پایایی یافتههای این مطالعه، از شاخص کاپا استفاده شده است که نتایج آن حکایت از کیفیت مناسب یافتههای پژوهش دارد. یافتههای این پژوهش منجر به شکلگیری کدهای متفاوتی شد و پس از رفت و برگشتهای مداوم و بررسی و اِدغام یافتههای اولیه این پژوهش در زمینههای فرعی؛ هشت زمینه اصلی به دست آمد که به ترتیب فراوانی عبارتاند از: خودمدیریتی، تابآوری، نابرابری فضایی و مکانی، کنشگری رسانهای، ناکارآمدی حقوقی، تبعیض، نابرابری شغلی و طردشدگی. درنهایت نتایج پژوهش حاضر نشان داد که زمینههای یاد شده بیشترین تأثیر را بر زیست معلولین در جامعه ایرانی در دو دهه اخیر داشته است.