نقش‌مایه طاووس در دیوارنگاری‌های برج شرقی خرقان با رویکرد شمایل‌شناسی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران.

2 استادیار گروه صنایع دستی و هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران.

doi
10.22034/ra.2022.541216.1128
چکیده

با وجود اینکه نقاشی‌‌دیواری یکی از مهم‌‌ترین رسانه‌‌های هنر دورة سلجوقی ا‌‌ست، اما بسیاری از آثار این هنر ارزشمند در طول تاریخ از میان رفته و نقاشی‌‌های دیواری داخل برج شرقی خرقان تنها بازماندة این سنت تصویری غنی و ریشه‌‌دار ایرانی در این دوره است. این دیوارنگاره‌‌ها شامل نقوش هندسی، جانوری، گیاهی و خوشنویسی می‌‌شوند که نقش‌‌مایة طاووس یکی از مهم‌‌ترین نقوش به‌کاررفته بر این دیوارنگاره‌‌هاست. هدف از انجام این پژوهش تبیین معنا و مفهوم نقش‌‌مایة طاووس در دیوارنگاری‌‌های برج شرقی خرقان است. در این پژوهش از رویکرد شمایل‌‌شناسی به‌عنوان چهارچوب نظری استفاده شده و این رویکرد به ما کمک می‌‌کند تا با بررسی ریشه‌‌های شکل‌‌گیری این دیوارنگاره‌‌ها به معنا و مفاهیمی که در این نقش‌‌مایه مستتر است پی‌‌ببریم. در این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است و گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه‌‌ای و مشاهده میدانی است. با توجه به چهارچوب نظری، متون مختلف مورد بررسی قرار گرفته و از ظروف مینایی به‌عنوان نمونه‌‌های شاهد بهره گرفته شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌‌دهد نقش‌‌مایة طاووس در این دیوارنگاره‌‌ها بیشتر بیان‌‌گر قدرت و شکوه بانی بنا بوده و برخلاف دوره‌‌های پیشین از مفاهیم قدسی دور می‌‌شود.