فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مساجد، همواره به‌مثابۀ مراکز اصلی تجمعات دینی مسلمانان و بخشی از هویت زیستی آنان، مطرح بوده­اند. باوجود پژوهش­­های فراوان دراین‌باره، تحلیل حقوقی چالش­های مساجد، آن‌طور که بایدوشاید صورت نگرفته است. این تحلیل می­تواند ضمن بیان هویت حقوقی مساجد، مسائل عملی مرتبط با کارکرد عملی و نیز نظارت بر آن­ها را مورد ارزیابی و آسیب­شناسی، قرار دهد. در پژوهش پیش رو، ضمن بازخوانی ساختار اجرایی و درونی مساجد، شیوه و سطح نظارت بیرونی بر آن­ها از سوی نهادهای دولتی و حکومتی، مورد ارزیابی انتقادی، قرار می­گیرد. این پژوهش به شیوه کتابخانه­ای و با تکیه‌بر اسناد حقوقی داخلی و خارجی و نیز رویه­های قضایی مربوطه می­کوشد که در پرتو مطالعه توصیفی- تحلیلی دراین‌باره، افق­های روشنی از چالش­های مساجد را در کنار راهکارهای عملی، ارائه دهد. از مجموع تحولات حقوقی دراین‌باره، چنین برمی‌آید که مساجد از مراکز سنتی و عموماً تحت مدیریت مردم و مراجع و جوامع مردمی به مؤسسه‌های مشمول نظارت دولت و حکومت، تبدیل شده‌اند. ازاین‌رو، در فرآیند تأسیس مساجد و تعیین اعضای هیئت‌امنا، خادم، امام جماعت و سایر متولیان درونی و نیز در روند نظارت بر کارکردهای دینی- اجتماعی آن­ها نقش حکومت و دولت به‌تدریج، افزایش‌یافته و میان این سطح از مدیریت حکومتی و دولتی بر مساجد و روند دین­گریزی جوانان و تضعیف نقش اجتماعی مساجد، رابطه معناداری برقرار شده است؛ بنابراین تغییر در نوع رابطه مساجد با حکومت و دولت می­تواند بخشی از هویت و نقش اجتماعی آن­ها را بازآفرینی کند.