بیش‌متنیتِ ژنتی به‌مثابۀ رویکردی در خوانش متون تصویری (مطالعۀ موردی: لوگوی هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران)

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه هنر اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فرانسه و لاتین، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.22034/ra.2021.532024.1059
چکیده

خوانش متن لایه‌های متکثر معانی آن را آشکار می‌کند و مخاطب را از معانی ضمنی و پنهان متن آگاه می‌سازد. به این منظور در ‌صد سال گذشته رهیافت‌های مختلف خوانش متون نظریه‌پردازی شده است؛ از خوانش شکل‌گرایانه در اوایل قرن بیستم گرفته تا تاریخ‌گرایی نوین در سال‌های پایانی آن. خاستگاه اغلب این نظریه‌ها نظام نشانه‌ای کلامی است، اما منتقدان هنری اغلب از آنها به‌مثابة رویکردی در خوانش متون تصویری بهره برده‌اند. مسئلة اصلی نوشتار حاضر تبیین فرایند اجرایی کاربست بیش‌متنیت در خوانش متون تصویری است؛ نظریه‌ای که در اصل خاستگاهی کلامی دارد که به منظور خوانش متون تصویری به کار برده می‌شود. برای پاسخ به این پرسش که متنی تصویری چگونه با بیش‌متنیت خوانش می شود، لوگوی هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان پیکرة مطالعاتی و بیش‌متنیت به‌عنوان رهیافت خوانش انتخاب شد. در این رهیافت از طریق پیگیری‌ روابط درهم‌تنیدة شبکه‌های متنی، دلالت‌مندی‌های متن آشکار می‌شود و لایه‌های مختلف معانیِ ضمنی تشریح می‌شود. نتایج نوشتار نشان داد بیش‌متنیت یکی از رهیافت‌های کاربردی در خوانش متون تصویری است و در این راستا الگویی شش‌مرحله‌ای ارائه شد. مقالة حاضر به روش توصیفی  -  تحلیلی انجام یافته و داده‌های آن با مراجعه به منابع کتابخانه ای و مقالات علمی جمع‌آوری شد.