فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهرنشینی به عنوان فرایندی پویا و رو به گسترش، با تمرکز جمعیت، فعالیت‌های اقتصادی و ارائۀ خدمات اجتماعی، نقش مهمی در توسعۀ شهرها دارد؛ با این حال، این فرایند همزمان چالش‌های نوینی را به‌ویژه در مواجهه با بحران‌های طبیعی و انسانی ایجاد کرده است. رشد شتابان شهرنشینی، با وجود فراهم کردن فرصت‌های شغلی، سطح آسیب‌پذیری شهرها را افزایش می‌دهد و بر ضرورت تقویت تاب‌آوری شهری در جهان معاصر تأکید می‌کند. پژوهش حاضر، با هدف ارزیابی ابعاد تاب‌آوری شهری در برابر بیماری‌های همه‌گیر در شهر ایلام انجام شده است. جامعۀ آماری این پژوهش، شامل کلیۀ ساکنان شهر ایلام به تعداد 194,030 نفر بوده است که با استفاده از فرمول کوکران، تعداد 383 نفر از آنها به عنوان نمونه انتخاب شدند. فرایند نمونه‌گیری در چهار منطقۀ شهری با روش تصادفی ساده انجام شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از روش‌های کمی و از طریق نرم‌افزارهای SPSS و AMOS صورت گرفت. نتایج حاصل از آزمون T تک‌نمونه نشان داد که از دیدگاه شهروندان، شهر ایلام از آمادگی مطلوب برای مقابله با بحران‌های بهداشتی و بازگشت سریع به شرایط عادی برخوردار نیست. ضعف تاب‌آوری در حوزه‌هایی نظیر وابستگی اقتصادی خانوارها به حمایت‌های دولتی، مشارکت اجتماعی محدود، کمبود زیرساخت‌های بهداشتی و ناهماهنگی در ساختارهای نهادی نمایان است. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نیز نشان داد که شاخص کالبدی–زیرساختی با بار عاملی 0.96، بیشترین تأثیر را بر سطح تاب‌آوری شهری دارد؛ در حالی که شاخص اجتماعی با بار عاملی 0.57، کمترین نقش را در این مدل ایفا می‌کند. این یافته بیانگر اهمیت ارتقای سرمایۀ اجتماعی، افزایش سطح آگاهی عمومی و تقویت مشارکت فعال شهروندان است. بر این اساس، توسعۀ سیاست‌های مشارکت‌محور، ارتقای آموزش‌های شهروندی متناسب با بحران و بهبود اساسی زیرساخت‌های خدمات عمومی می‌تواند در افزایش معنادار تاب‌آوری شهری شهر ایلام نقش بسزایی داشته باشد.